عوامل، خوشبختی و خانواده(2)

5. عفت و پاک­دامنی

از جمله عوامل خوش­بختی در خانواده عفت و پاک­دامنی است. اگر ما به قرآن کریم و روایات معصومان دقت کنیم به خوبی می­فهمیم که آنان بر عفت و پاک­دامنی تاکید فراوان می­کردند. قرآن شریف در همین زمینه می­فرماید: «الزّانی لا یَنکحُ الا زَانیَهً او مُشرِکَه وَ الزّانیهُ لا یَنکحُهَا الا زَانٍ او مُشرِکُ وَ حُرّمَ ذَلک عَلَی المُومنین؛(النور /3 ) مرد زناکار جز با زن زناکار یا مشرک ازدواج نمی­کند و زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک، به ازدواج خود در نمی­آورد و این کار بر مومنان حرام شده است.»

همچنین رسول خدا(ص) می­فرماید: "خداوند متعال می­فرماید: «وقتی اراده کنم که خیر دنیا و آخرت را برای یک مسلمان جمع کنم، قلبی خاشع و زبانی ذاکر و تنی صابر بر بلا به او عطا می­کنم و همسری به او می­دهم که از نگاه کردن به وی شادمان شود و آن زن در غیاب شوهر از نفس خود و مال [دارایی] شوهرش نگه­داری کند.»

(وسائل الشیعه، ج14، ص23).

همچنین امام صادق(ع) می­فرماید: «کفو بودن در این است که عفیف و پاک­دامن باشد و از امکانات اقتصادی نیز برخوردار باشد.»

(وسائل الشیعه، ج14، ص51).

و نیز امام صادق(ص) در باره­ی سعادت و خوش­بختی انسان می­فرماید: «خوشا به حال کسی که مادرش عفیف و پاک­دامن باشد.»(.مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج5، ص285، بیروت: موسسه­ی الوفا، 1409.(

این­ که در فرهنگ دینی و سفارش پیشوایان معصوم(ع) به پاکی و عفت مردان و زنان تاکید فراوان شده، برای آن است که اگر پدر و مادر بدرفتار و ناپاک باشند و توجه به دستورات شرعی نداشته باشند، در اخلاق و روش کودک اثر نامطلوبی برجای خواهد گذاشت و اغلب کودکان به­خصوص دختران قدم جای قدم مادران می­گذارند.

آن چه که از این آیه و روایات به خوبی می­فهمیم، این است که زندگی زناشویی بر پایه­ی انحصار و اعتماد برپا می­شود. زن و شوهر قصد دارند تمام وجود یک­دیگر را تصاحب نمایند و دیگر­ی در این کانون راه نداشته باشد. مرد از همسرش انتظار دارد که چشم طمع از مردان بیگانه قطع کند و تمام وجودش را در انحصار او قرار دهد به مردان بیگانه نگاه نکند، محبت دیگری در دلش نباشد، زیبای­هایش را در معرض دید دیگران قرار ندهد، با آن­ها گرم نگیرد و شوخی و مزاح نکند و عفیف و پاک­دامن باشد.

مرد به هنگام گزینش همسر، درصدد یافتن زن عفیف، با­حیا و پاک­دامن است که صد در صد مورد اعتماد باشد و این خواسته­ی بسیار باارزش و مشروعی است زیرا زندگی با یک زن خیانت­کار برای یک مرد غیور غیرقابل تحمل است. زن نیز به هنگام ازدواج درصدد یافتن شوهر عفیف و پاک­دامنی است که صد در صد مورد اعتماد باشد، چشم­چرانی نکند و دلش را از محبت زنان بیگانه خالی گرداند و تمام وجودش را در انحصار همسر مشروعش قرار دهد.

6.اهداف مشترک

یکی دیگر از عوامل خوش­بختی در خانواده، اهداف مشترک محسوب می­شود. هر چه مشترکات میان افراد، افزایش یابد به همان مقدار امکان توافق، بیشتر می­شود. وقتی دو انسان، علاقه­ها و مشترکات فراوان دارند، امکان بیشتری برای همزیستی سالم دارند. در پیمودن راه زندگی باید بر مشترکات طرفینی افزود و از زمینه­های اختلاف کاست. به گفته­ی مولوی مشترکات، زاغ و لک­لک را نیز سازگار می­نماید:

آن حکیمی گفت: دیدم هم تکی در بیابان زاغ را با لک لکی

• در عجب ماندم بجستم حال­شانتا چه­ قدر مشترک یابم نشان
• چون شدم نزدیک، من حیران و دنگخود بدیدم هردوان بودند لنگ

(مولوی بلخی، جلال­الدین محمد، مثنوی معنوی، ص269، اقبال سال1374).

البته این مسئله، را هم تجربه اثبات می­کند، هم عقل و هم روان­شناسی، چنان که یکی از روان­شناسان می­نویسد: «روشن است که بسیاری از الگوهای روابط زناشویی می­توانند عمل­کرد رضایت­بخش داشته باشند. عناصر مشترک زیر احتمالا در این الگوها دیده می­شود:

1. احترام متقابل: زن یا شوهر در همسر خود توانایی یا ویژگی­ مهمی را می­بیند که از نظرش قابل احترام است.
2. شکیبابی: توانایی زن و شوهر در پذیرش کم­بودهای یک­دیگر.
3. توانایی توافق بر سر هدف­های مشترک و پیش­برد آن­ها.( الکسنو، ریتال و ربچاد، زمینه­ی روان­شناسی، ترجمه­ی محمدتقی براهنی، ج1، ص180، بهروز، تهران، سال1367.)

بنابراین، وقتی که می­خواهیم هم­سفر یا همسر را انتخاب کنیم، باید کسی را برگزینیم که با ما در یک مسیر و به سوی هدف مشترک در حرکت بوده و به ارزش­های مورد پسندمان پای­بند باشد، چون ارزش­های مشترک بین دو انسان الفت و صمیمیت ایجاد می­کند ولی کدامین هدف مشترک، بالاتر از ارزش­های شرعی ودینی است؟

7.عمل صالح

از مهم­ترین عوامل خوش­بختی انسان در دنیا و آخرت عمل به احکام شرعی و دینی است و این مطلب را می­توان از آیات قرآن کریم استخراج کرد. قرآن شریف خانواده­ا­ی را طراحی می­کند که مکتب و معبدی است که اعضای آن مدارج بندگی را طی می­کنند و به حیات طبیه راه می­یابند. افراد در خانواده، علاوه بر تامین حقوق دنیوی خود مانند امنیت، آرامش، تغذیه، بهداشت مناسب، تحصیل علوم و عدالت اجتماعی و ... حقوق معنوی خود را نیز جست­وجو می­کنند. مرد و زن موظف به ایجاد شرایط مقتضی و رفع موانع برای دست­یابی یک دیگر به این حقوق هستند.

در همین زمینه قرآن کریم می­فرماید: «مَن عَملَ صالحاً مِن ذَکَرٍ او انثَی وَ هوَ مُومن فَلَنُحیِیَنَّه حَیَاهً طَیبهً وَلَنَجزیِنَهُم اجرهُم بِاحسنِ مَا کَانوا یَعملُونَ؛( ­نحل، آیه­ی 97.)

هر کس کار شایسته­ای انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن، در حالی که مومن است، او را به حیاتی پاک، زنده می­داریم و پاداش آن­ها را به بهترین اعمالی که انجام می­دادند خواهیم داد». خداوند در این آیه­، شرط رسیدن به حیات طبیه و دخول در بهشت و اجر اعمال را، ایمان و عمل صالح ذکر می­کند و این دو، تنها در محیط خانواده کسب می­شود.

دین اسلام هیچ گونه فرق میان زن و مرد در کسب حقوق معنوی نگذاشته است: «کُلُ نَفسٍ بِمَا کَسَبَت رَهِینه؛

(مدثر، آیه­ی 38.)

(آری) هر کس در گرو اعمال خویش است.»

و نیز در آیه­ی دیگر می­فرمایند: «وَالّذینَ یَقُولُونَ رَبَنّا هَب لَنَا مِن ازوَاجِنَا وَ ذُرِیّاتَنا قُرهَ اعَیُنٍ وَ اجعَلنَا للمُتّقِینَ امَاماً؛(فرقان، آیه­ی 74.)

و کسانی که می گویند: پروردگارا! از همسران و فرزندان­مان مایه­ی روشنی چشم ما قرار بده و ما را برای پرهیزگاران پیشوا گردان.»

«قره»­ از واژه­ی قرار است و منظور از «قره­ اعین»، آرامش دیدگان است. چشم انسان در چیزی که خوشایند اوست، آرام می­گیرد. در این آیه، عباد الرحمن از خداوند درخواست می­کنند که همسران و فرزندان­شان را مایه­ی آرامش چشم آن­ها قرار دهد و از آن جا که چشم و دل مومن جز به رضای حق آرام نمی­گیرد، نتیجه­ی آیه این است که: پروردگارا، نسل و اهل خانه­ی ما را در مسیر خود و مورد رضای خود قرار ده. خلاصه آن که مومنین – عبادالرحمن – علاوه بر انجام مسئولیت خود در قبال تامین حقوق معنوی خانواده، برای کمال معنوی آنان و رسیدن به رضای حق نیز دعا می­کنند.( حسینی، اکرم، تحکیم خانواده در آموزه­های قرآنی، نشریه­ی کتاب زنان، ش26؛ ص68، سال 1383.)

شاید انگیزه برای این خیرخواهی و دعا، این آیه باشد: «وَالّذینَ امَنُوا وَاتّبَعَتهُم ذُرِیّتُهُم بِایمَانٍ الحَقنَا بِهِم ذُرِیَتَهُم وَ مَا التنَاهُم مَن عَمَلِهِم مِن شَیء کُلُ امرِیٍ بِمَا کَسَبَ رَهِین؛(طور، آیه­ی 21.)

کسانی که ایمان آوردند و فرزندان­شان به پیروی از آنان ایمان اختیار کردند، فرزندان­شان را در بهشت به آنان ملحق می­کنیم؛ و از پاداش عمل­شان چیزی نمی­کاهیم؛ و هر کس در گرو اعمال خویش است.»

در تفسیر قرطبی، ذیل همین آیه­ی فوق از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که فرمودند: «خداوند ذریه­ی مومن را در بهشت همدرجه­ی او قرار می­دهد، هر چند آن ذریه از حیث عمل و پاداش از او نازل­تر باشند، برای آن که به وجود ایشان و پیوستگی ایشان، چشم روشن شود.»( قرطبی، محمد بن­ احمد، تفسیر قرطبی، ج17، ص45، بیروت: دار الکتب العلمیه، سال 1420.)

در قرآن کریم از خیرخواهی، نصیحت و دعای والدین برای فرزندان، شواهد دیگری نیز وجود دارد؛ نظیر نصایح لقمان به فرزندش که در طی پنج نصیحت عمده، وی را به توحید و دوری از شرک، حسن خلق، نماز، امر به معروف و نهی از منکر، صبر و شکیبایی و میانه­روی توصیه می­کند و از تکبر، خودپسندی، فخر و مباهات به دیگران منع می­کند. همچنین درخواست حضرت نوح برای پسرش که خداوند او را به خویش ملحق گرداند: «وَ نَادَی نُوحُ رَبَهُ فَقَالَ رَبِ انَّ ابِنی مِن اهِلی وَ انَّ وَعدَکَ الحَقُ وَ اَنتَ احکَمُ الحَاکِمِینَ؛(هود، آیه­ی 45.(

نوح به پروردگارش عرض کرد: «پروردگارا! پسرم از خاندان من است و وعده­ی تو (در مورد نجات خاندانم) حق است؛ و تو از همه­ی حکم­کنندگان برتری.» اما از آن جا که پسر نوح غیرصالح بود و از اهل او حساب نمی­شد، پاسخ شنید: «قَالَ یَا نُوحُ انهُ لَیسَ مِن اهلِکَ اِنّهُ عَمَلُ غَیرُ صَالحٍ فَلا تَسالنی مَا لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمُ انّی اعِظُکَ ان تَکُونَ مِن الجَاهِلِینَ؛(هود آیه­ی 46.)

ای نوح ! او از اهل تو نیست؛ او عمل ناصالحی است [ فرد ناشایسته­ای است] پس آن چه را آگاه نیستی از من مخواه.»

پدر مورد تایید قرآن که به عنوان الگوی والدین معرفی می­شود، حضرت ذکریا(ع) است که فرزندی موحد و حکیم چون یحیی دارد و قرآن او را به عنوان فرزندی نیکوکار نسبت به والدین و پرهیزگار و دور از ستم­گری و عصیان می­ستاید و به او درود می­فرستد: «و براً بوالدیه و لم یکن جبار عصیاناً و سلام علیه یوم ولد و ...(مریم/ آیه­ی 14-15.)

او نسبت به پدر و مادرش نیکوکار بود و جبار (و متکبر) و عصیان­گر نبود. سلام بر او، آن روز که تولد یافت و آن روز که می­میرد و آن روز که زنده برانگیخته می­شود!» و مریم مادر نمونه­ای که فرزندی چون عیسی به دنیا می­آورد و خداوند فرزندش را به نیکی به مادر توصیه می­کند. «و اوصانی بالصلوه و الزکاه مادمت حیا و براً بوالدتی و لم یجعلنی جباراً شقیاً،( مریم/ آیه­ی 31-32.)»

جمع­بندی و نتیجه­گیری

باید برای سعادت و خوش­بختی در خانواده عوامل منطقی و درستی در دست داشته باشیم که بهترین عوامل، در آیات قرآن کریم و روایات معصومان(ع) بیان شده است. از آن جمله می­توان به:

1. دقت در انتخاب همسر
2. ایمان و دین­داری
3. عقل و هوش
4. تفاهم اخلاقی
5. عفت و پاک­دامنی
6. اهداف مشترک

و

7. عمل صالح

اشاره کرد.

این عوامل سبب سعادت و خوش ­بختی انسان در دنیا و آخرت می ­شود. باید به مرد و زن جوانی که می ­خواهند با هم ازدواج کنند توصیه شود در انتخاب همسر به این عوامل دقت کامل داشته باشند که چه کس را در دین و اسرار خود آگاه می­سازند. مسلما یک همسر با ایمان، عاقل، بااخلاق و پاک­­دامن نمی ­تواند با یک همسر بی­ایمان، بی­ عقل، بداخلاق و خیانت­ کار و بی ­عفت ازدواج کند و عمرش را با بد بختی بگذراند.

منابع:

1. قرآن کریم، ترجمه­ی آیت­ الله مکارم شیرازی.
2. امینی، ابراهیم، انتخاب همسر، ص102، تهران: موسسه­ی انتشارات امیر کبیر، سال 1378.
3. بایار، ویرجینیا، چگونه انسان بهتر باشیم، ترجمه­ی ناهید فخرایی، ص190، بنگاه ترجمه­ و نشر کتاب، تهران: بی­تا.
4. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج4، ص17، تهران: المکتب الاسلامیه، 1367.
5. حسینی، اکرم، تحکیم خانواده در آموزه­های قرآنی، نشر کتاب زنان، ش26، ص68، سال 1383.
6. ر. ک زمانی، مصطفی، عشق و خودکشی، به نقل از زمزم معارف، ش16، ص38، قم: سال 1387.
7. صداقت، محمدعارف، زمزم معارف، ش16، ص38، قم: سال 1387.
8. الطبرسی، حسن بن ­فضل، مکارم الاخلاق، ص233، تهران: سال 1376.
9. قرطبی، محمد بن­احمد، تفسیر قرطبی، ج17، ص45، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1420.
10. کلینی، محمد بن­ یعقوب، اصول کافی، ترجمه­ی سید جواد مصطفوی، ج1، ص30، تهران، چاپ دوم، 1377.
11. فروع الکافی، ج5، ص333، بیروت: دارا الاضواء، سال 1405.
12. لپ، انیاس، روان­شناسی عشق ورزیدن، ترجمه­ی کاظم سامی و محمود ریاضی، ص317، رز، تهران، 1356.
13. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج5، ص285، بیروت: موسسه­ی الوفاء، 1409.
14. مولوی بلخی، جلال­الدین محمد، مثنوی معنوی، ص269، اقبال، سال 1374.
15. نوری الطبرسی، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، ج14، ص193، قم: موسسه­ی آل­البیت، سال 1407.