الاُسوة (سرمشق)

میزان الحکمه ، جلد 1 ، صفحه 157 - 163

الاُسوة سرمشق

انظر : عنوان ٢٣ «الإمامة العامة».

٩٤ - الاُسوَةُ سرمشق

لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللّه ِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُو اللّه َ وَ الْيَوْمَ الاْخِرَ وَ ذَكَرَ اللّه َ كَثِيرا» .[1] «پيامبر خدا براى شما، سرمشقى نيكوست براى كسى كه به خدا و روز قيامت اميد دارد و خدا را فراوان ياد مى كند».

قَدْ كانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ» .[2] «ابراهيم و همراهان او براى شما سرمشقى نيكو بوده اند».

لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللّه َ وَ الْيَوْمَ الاْخِرَ وَ مَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللّه َ هُوَ الغَنِيُّ الحَمِيدُ» . [3]«آنها براى شما سرمشق نيكويى هستند؛ براى كسى كه از خدا و روز قيامت مى ترسد و هر كه روي گردان شود خداوند بى نياز و ستوده است».

٥١٩- رَسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنَّ أئمتكم قادتكم الى اللّه فَانظروا بِمَن تَقتَدون في دينكُم و صَلاتِكُم . [4]پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : پيشوايان شما زمام داران شما به سوى خدايند . پس بنگريد از چه كسانى در نماز و دينتان پيروى مى كنيد .

٥٢٠- الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن نَصَبَ نفسَهُ للنّاسِ إماما فعلَيهِ أن يَبدأَ بتعليمِ نَفْسِهِ قبلَ تعليمِ غيرِهِ ، و ليكُنْ تأديبُهُ بسِيرتِهِ قبلَ تأديبِهِ بِلسانِهِ .[5] امام على عليه السلام : هر كه خود را پيشواى مردم قرار مى دهد، بايد پيش از تعليم ديگران، خود را تعليم دهد و بايد پيش از آنكه با زبانش تأديب كند با كردارش تأديب نمايد.

٥٢١- الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام : إنّ أبْغضَ النّاسِ إلَى اللّه مَن يَقْتَدي بسُنّةِ إمامٍ و لا يَقتدي بأعمالِهِ . [6]امام زين العابدين عليه السلام : مبغوض ترين مردم نزد خداوند كسى است كه خود را پيرو روش امامى بداند ولى از رفتار و كردار او پيروى نكند.

٩٥ - الاُسوَةُ الحَسَنَةُ سرمشق نيكو

١ . كتابُ اللّه ِ قرآن

٥٢٢- رَسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ألا وَ إنّي تَارِكٌ فِيكُم ثَقَلَينِ أحَدُهُما كِتابُ اللّه ِ عزّ و جلّ هُوَ حَبلُ اللّه ِ مَنِ اتَّبعَهُ كانَ علَى الهُدى، وَ مَنْ تَركَهُ كان علَى الضَّلالَةِ . [7]پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آگاه باشيد كه من دو چيز گران بها در ميان شما بر جاى مى نهم : يكى كتاب خداوند عزّ و جلّ كه ريسمان الهى است ، هر كس از آن پيروى كند ، بر هدايت ، و هر كس آن را وا گذارد در گمراهى خواهد بود .

٢ . صِراطُ اللّه ِ راه خدا

٥٢٣- سُنَنُ الدّارِميّ عَن عَبدِ اللّه ِ بنِ مَسْعُودٍ : خَطَّ لَنا رَسوُلُ اِللّه صلى الله عليه و آله يَومَا خَطّا ، ثُمَّ قالَ : هَذا سَبِيْلُ اللّه ِ . ثُمَّ خَطَّ خُطُوطَا عَن يَمِينِهِ وَ عَن شِمالِه ، ثُمَّ قالَ : هذِهِ سُبُلٌ ، على كُلِّ سَبيلٍ مِنها شَيطانٌ يَدعُو إليهِ . ثُمَّ تلا :    «وَ أَنَّ هَـذَا صِرَاطِى مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَ لاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ»    . [8]سنن الدارمى ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ : روزى پيامبر خدا خطّى براى ما كشيد و فرمود : اين راه خداست . سپس چند خط از راست و چپ آن كشيد و گفت : اين هم راه هايى كه بر سر هر يك شيطانى دعوتگر به آن ايستاده است . سپس اين آيه را تلاوت كرد : «و اين است راه راست من ، پس از آن پيروى كنيد و از راه هايى كه شما را از راه وى دور مى سازد ، پيروى نكنيد» .

٣ . الأنبياء پيامبران

٥٢٤- رَسُولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : ما مِن نَبيٍّ بَعَثَهُ اللّه ُ في اُمَّةٍ قَبلِي إلاّ كانَ لَهُ مِن اُمَّتِه حَوَارِيّونَ و أصحَابُ يَأخذُونَ بِسُنَّتِهِ وَ يَقْتَدُونَ بِأمْرِهِ ، ثُمَّ إنّها تَخلُفُ مِن بَعدِهِم خُلُوفٌ يَقولُونَ مَا لا يَفعَلُونَ و يَفْعلُونَ مَا لا يُؤمَرونَ . [9]پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هيچ پيامبرى نيست كه خداوند او را در ميان امت هاى پيش از من برانگيخته باشد مگر آن كه از ميان امّتش ، خواصّ و يارانى داشت كه سنّت و فرمان او را پى گرفتند ، سپس كسان ديگرى پس از آنان آمدند كه آنچه نمى كنند مى گويند و آنچه را بدان فرمان ندارند مى كنند .

٥٢٥- الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اِقْتَدُوا بِهَدِيِ نَبِيِّكُم فَإنَّهُ أفضَلُ الهَديِ، و اسْتَنُّوا بِسُنَّتِهِ فَإنَّها أهدَى السُنَنِ . [10]امام على عليه السلام : به هدايت پيامبرتان اقتدا كنيد كه آن برترين هدايت است و به سنّت او عمل كنيد كه آن هدايت كننده ترينِ سنّت هاست .

٤ . أئمّةُ الحقِّ پيشوايان حق

٥٢٦- رَسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : مَن سَرَّهُ أنْ يَحيا حَياتِي وَ يَمُوتَ مَماتِي ، وَ يسُكُن جَنّةَ عَدْنٍ غَرَسَها رَبِّي ، فَلْيوالِ عَلِيّا مِن بَعدِي ، وَ لِيوَالِ وَلِيَّهُ ، و ليَقْتدِ بِالأئَمَّةِ مِن بَعدِي ؛ فَإنَّهُم عِترَتي ، خُلِقُوا مِن طِينَتِي ، رُزِقُوا فَهما و عِلْما .[11] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس را كه خوش آيد چون من بزيد و بميرد و در باغهاى بهشتى كه پروردگارم كاشته است جاى گيرد ، بايد پس از من على را به ولايت گيرد و با دوست او دوستى ورزد و به امامان پس از من اقتدا كند كه آنان خاندان من و از سرشت من هستند و فهم و علم روزيشان شده است .

٥٢٧- عنه صلى الله عليه و آله ـ في بيانِ مَنزِلَةِ الأئِمَّةِ عليهم السلام ـ : هُم أبوابُ العِلْمِ في اُمَّتِي ، مَن تَبَعَهُم نَجا مِنَ النّارِ ، وَ مَن اقْتَدى بِهِم هُدِيَ إلى صِرَاطٍ مُستَقِيم ، لَمْ يَهِبِ اللّه ُ عزّ و جلّ مَحَبَّتهُم لِعَبدٍ إلاّ أدخَلَهُ اللّه ُ الجَنَّةَ . [12]پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بيان جايگاه امامان عليهم السلام ـ فرمود : آنان دروازه هاى دانش در ميان امّتم هستند ، هر كس از آنان پيروى كند از آتش نجات مى يابد و هر كس به آنان اقتدا كند به راه راست رهنمون مى شود ، خداوند محبّت آنان را به كسى نبخشيد مگر آن كه خود وارد بهشتش كرد .

٥٢٨- الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنَّما أوليائِي الذينَ سَلَّموا لأمرِنا ، و اتَّبعُوا آثارَنا ، وَ اقْتَدوا بِنا في كُلِّ اُمورِنا . [13]امام صادق عليه السلام : دوستداران ما كسانى اند كه در برابر فرمان ما تسليم بوده ، و از آثار ما پيروى و در همه امور به ما اقتدا كنند .

٥ . أهلُ الإيمانِ مؤمنان

٥٢٩- رَسُولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ في التّرغِيبِ إلى طَلَبِ العِلْمِ ـ : يَرفَعُ اللّه ُ بِهِ أقوَامَا يَجعَلَهُم في الخَيرِ أئِمَّةً يُقتدَى بِهِم ، تُرمَقُ أعمَالُهم ، و تُقتَبسُ آثارُهُم ، و تَرغَبُ المَلائِكَةُ في خِلَّتِهم ، يَمسَحونَهُم فِي صَلاتِهم بأجْنِحَتِهم .[14] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در ترغيب به دانش جويى ـ فرمود : خداوند اقوامى را با دانش برترى بخشيد و آنان را پيشوايان در نيكى قرار داد تا بدانان اقتدا شود و به اعمالشان چشم بدوزند و از آثارشان برگيرند و فرشتگان به دوستى با آنان مشتاق شوند و در نمازشان بال بر آنان بسايند .

٥٣٠- الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لابنِه الحَسَنِ عليه السلام ـ : احْتَدِ بِحِذاءِ الصّالِحينَ ، و اقْتَدِ بآدابِهِم ، و سِرْ بِسيْرَتِهم .[15] امام على عليه السلام ـ در سفارش به فرزندش امام حسن عليه السلام ـ فرمود : دنباله صالحان را بگير و از آداب آنان پيروى كن و به راه آنان برو .

٦ . أهلُ الخَيرِ نيكوكاران

٥٣١- الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ في وَصْفِ شِيَعةِ أهْلِ البَيتِ عليهم السلام ـ : مِنْ عَلاَمَةِ أحَدِهِم أنْ تَرى لَهُ قُوَّةً في دِينٍ ... يقتِدي بِمَن سَلَفَ مِن أهْلِ الخَيرِ قَبلَهُ ، فَهو قُدوَةٌ لِمن خَلَفَ مِن طالِبِ البِرِّ بَعَدهُ ، اُولئِكَ عَمّالُ اللّه ِ ، وَ مَطايا أمْرِهِ و طاعَتِه،و سُرُجُ أرضِه وَ بريَّتِه، اُولئِكَ شِيعَتُنا و أحِبَّتُنا ، وَ مِنّا وَ مَعنا ، آها شَوْقا إِليهم .[16] امام على عليه السلام ـ در شناساندن شيعه اهل بيت عليهم السلام ـ فرمود : از نشانه هاى هر يك از آنان آن است كه او را در دين نيرومند مى بينى ... به نيكان پيش از خود اقتدا كرده و سرمشق طالبان نيكى پس از خود گشته است . ايشان ، كارگزاران خدايند و فرمانبرداران و مطيع او ، و چراغهاى زمين و خلقش هستند . اينان شيعيان و دوستداران ما و از ما و با ما هستند . واى كه چه مشتاق آنانم !

٩٦ - الاُسَى السَّيِّئَةُ سرمشق هاى بد

يَـاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطانِ وَ مَن يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَيْطان فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَآءِ وَ الْمُنكَرِ وَ لَوْ لاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَ لَـكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّى مَن يَشَآءُ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» .[17] «اى مؤمنان! از گامهاى شيطان پيروى مكنيد و هر كس از گامهاى شيطان پيروى كند [بداند كه] او به ناشايستى و نابكارى فرمان مى دهد ، و اگر بخشايش و رحمت الهى در حقّ شما نبود ، هيچ يك از شما هرگز پاكدل نمى شد ، ولى خداوند است كه هر كس را بخواهد پاكدل مى سازد و خداوند شنواى داناست» .

 قَالَ قَدْ أُجِيبَت دَّعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيمَا وَ لاَ تَتَّبِعَآنِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ» . [18]«فرمود : دعاى شما دو تن اجابت شده است ، پس پايدارى كنيد و از شيوه نادانان پيروى مكنيد» .

وَ وَاعَدْنَا مُوسَى ثَلاثينَ لَيْلَةً و أتْمَمناهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ قَالَ مُوسَى لأَِخِيهِ هَـارُونَ اخْلُفْنِى فِى قَوْمِى وَ أَصْلِحْ وَ لاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ» .[19] «و با موسى ، سى شب وعده گذاشتيم و آن را با ده شب ديگر تمام كرديم ، چندان كه ميقات پروردگارش چهل شب كامل شد ؛ و موسى به برادرش هارون گفت : جانشين من ميان قومم باش و اصلاح كن و از راه و روش مفسدان پيروى مكن» .

٥٣٢- الإمامُ عليٌّ عليه السلام ـ إلى معاوية ـ : لبئس الخَلَف خلفٌ يتبع سلفا هوى في نار جهنّم .[20] امام على عليه السلام ـ در نامه به معاويه ـ نوشت : بدا پسرى كه پيرو پدر گردد و در پى او به آتش دوزخ در افتد !

٥٣٣- عنه عليه السلام : تَقَرَّبُوا إلى اللّه ِ بِتَوحِيدِه و طَاعَةٍ مِن أَمرَكُم أنْ تُطِيعُوُه ، و لا تُمسِكُوا بعِصَم الكَوَافِرِ ، و لا يَجْنَحْ بِكُمْ الغيُّ فَتُضِلّوا عَن سَبيل الرّشادِ باتّبَاعِ اُولئِكَ الذِينَ ضَلُّوا و أضَلُّوا ، قالَ اللّه ُ عَزَّ مِن قائلٍ في طائِفةٍ ذَكَرَهُم بِالذمِّ فِي كِتابِه :    «إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَ كُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلاَ * رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ وَ الْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا»[21] .[22] امام على عليه السلام : به خدا نزديكى جوييد با يگانه دانستن او و پيروى هر آن كه را به پيروى اش فرمان داده است و به كافران مپيونديد و به گمراهى ميل نكنيد تا با پيروى از آنان كه گمراه گشتند و كردند ، از راه هدايت گمراه شويد ؛ خداوند بزرگ در نكوهش اين طايفه در كتابش چنين فرمود : «ما از پيشوايان و بزرگترانمان اطاعت كرديم، آنگاه ما را به گمراهى كشاندند. پروردگارا! به آنان دو چندان [ سهم] از عذاب بده و لعنتشان كن لعنتى بزرگ».