اخلاق معاشرت و ابراز علاقه در آیات و روایات

ابراز علاقه

آنچه بیشتر به جنبه معاشرتی مربوط می ‏شود، آشکار کردن محبت‏ و علاقه به دیگران است. اگر کسی را دوست دارید، چه از دوستان وبرادران ایمانی ، یا نسبت‏به فرزندان و همسر و ... این محبت را بر زبان‏آورید و آن را ابراز کنید، تا محبتها افزوده شود و دوستیها تداوم واستمرار یابد.

انسان علاقه دارد که مورد علاقه و محبت دیگران باشد. اگر آن‏دوستداران، محبت‏خود را آشکار کنند، محبوب هم به محبان‏علاقه‏مند می ‏شود و این محبت دو جانبه، زندگیها را از صفا و صمیمیت‏بیشتری برخوردار می ‏سازد. ما اگر بدانیم که خدا دوستمان دارد، ما هم‏خدا را بیشتر دوست‏خواهیم داشت. اگر بدانیم و بفهمیم که رسول‏خدا(ص) و اهل بیت(ع) به ما شیعیان عنایت و محبت دارند و این‏علاقه را بارها نشان داده و اظهار کرده‏اند، محبت عترت در دل ما بیشترخواهد شد.

اینکه خداوند بارها در قرآن کریم، محبت ‏خویش را ابراز کرده ودر آیاتی که «ان الله یحب الذین ...» دارد، می ‏فرماید که دوستدار پاکان،توبه‏کنندگان، پاکی ‏جویان، نیکوکاران، متقین، متوکلین، صابران، اهل‏قسط و عدل است. و در جایی از کسانی یاد می ‏کند که هم خدا آنان رادوست دارد و هم آنان به خدا علاقه دارند (یحبهم و یحبونه) (سوره مائده، آیه 54) توجه به‏این نکته، «حب خدا» را در دلها شعله‏ور می ‏سازد. وقتی ائمه‏معصومین(ع) محبتهای خویش را نسبت‏به هوادارانشان ابراز می ‏کنند،متقابلا این اظهار عشق، عشق می ‏آفریند.

از حضرت علی (ع) می ‏پرسند: یا علی ! چگونه‏اید؟ می ‏فرماید:دوستدار دوستانمان و دشمن دشمنانمان هستم: « اصبحت محبا لمحبنا ومبغضا لمن یبغضنا ». (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏65، ص: 38 ح81 ) آیا اگر بدانیم که مولای متقیان به دوستانش علاقه‏دارد، نخواهیم کوشید که گوهر عشق او را در سینه داشته باشیم؟!

آنچه روابط دوستانه را نیرومندتر می ‏سازد، ابراز علاقه است.ممکن است‏شما به کسی علاقه و ارادت داشته باشید، ولی به دلیل تنبلی ‏و بی ‏حالی ، یا خجالت و شرم یا به هر علت دیگر هرگز بر زبان نیاوریدو به او نگویید که دوستش دارید، او از کجا پی به علاقه‏مندی شما ببرد وبه شما علاقه پیدا کند؟ کلید جلب محبت او، ابراز علاقه خودتان است.این نکته در دستورالعملهای اخلاقی آمده و حتی بابی برای آن گشوده‏شده است. (باب استحباب «اخبار الاخ فی الله یحبه له و ان القلب یهدی الی القلب‏». (بحارالانوار، طبع‏بیروت، ج‏71، ص‏181.) .

امام صادق(ع) فرمود: «إِذَا أَحْبَبْتَ‏ رَجُلًا فَأَخْبِرْهُ بِذَلِکَ فَإِنَّهُ أَثْبَتُ لِلْمَوَدَّةِ بَیْنَکُمَا.»; (الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏2، ص: 644 ح2 ) اگر به کسی علاقه‏ و محبت داشتی ، او را آگاه کن.....

در روایت است که مردی از مسجد گذر کرد، در حالی که امام‏باقر(ع) و امام صادق(ع) نیز در مسجد نشسته بودند. یکی از اصحاب‏امام باقر(ع) گفت: به خدا قسم من این شخص را دوست می ‏دارم.امام فرمود: پس به او خبر بده، چرا که این خبردادن، هم مودت ودوستی را پایدارتر می ‏کند، هم در ایجاد الفت، خوب است «الا فاعلمه‏ فانه ابقی للمودة و خیر فی الالفة‏». (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏71، ص: 181 ح1 / .و

وسائل الشیعة، ج‏12، ص: 54 ح 15628) .

از پیامبر خدا(ص) نیز روایت است که فرمود:

«اذا احب احدکم صاحبه او اخاه فلیعلمه‏» ; (وسائل الشیعة، ج‏12، ص: 55 ح 15630) .

هر یک از شما دوست‏یا برادر دینی ‏اش را دوست‏بدارد، پس به اواعلام کند.

در حدیث دیگری همین مضمون آمده، با این اضافه که «فانه اصلح‏ لذات البین‏» ; (بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏71، ص: 182 ح 7) این اعلام دوستی ، برای اصلاح و آشتی میان افراد،شایسته‏ تر و مفیدتر است.

نقش ابراز علاقه در خانواده

نکته ‏ای که یاد شد، غیر از محیط اجتماعی و روابط انسانی ‏مسلمانان با یکدیگر، در محیط خانه و میان افراد خانواده هم مطرح ‏است. صفای زندگی به حاکمیت عشق و علاقه بر محیط زندگی ومعاشرت است و اگر دوستی و علاقه نباشد، زندگی جهنمی است‏سوزان و محیطی است‏سرد و بی ‏روح.

گاهی گفتن کلمه «دوستت دارم‏»، شعله محبت را فروزان می ‏کند و به‏زندگیها روح و نشاط می ‏بخشد. ابراز عشق و علاقه در محیط خانواده،میان دو همسر، یا میان پدر و مادر نسبت ‏به فرزندانشان خانه را به ‏بهشت تبدیل می ‏کند. چه دوزخهای سوزانی که معلول کمبود محبت وعاطفه فرزندان از جانب والدین است و حسرت شنیدن «عزیزم، دلبندم،تو را دوست دارم و ...» سالها بر دل کودکان می ‏ماند و گرفتار عقده کمبود محبت می ‏شوند.

پیامبر اکرم(ص) فرمود:

«قول الرجل للمراة انی احبک لا یذهب من قلبها ابدا» ; (وسائل الشیعة، ج‏20، ص: 23 ح 24930) اینکه مرد، به ‏همسر خود بگوید: «تو را دوست دارم‏»، هرگز از دل همسر بیرون ‏نمی ‏رود!

شگفتا که یک جمله کوتاه و ساده، ولی یک دنیا تاثیر وعشق‏آفرینی ! و چقدر بخیلند آنان که از گفتن چنین واژه ‏های ‏محبت ‏آوری نسبت‏به همسر و فرزندان و دوستان و بستگان خویش،مضایقه دارند و از عواقب و پیامدهای نیکو و آثار سازنده آن غافلند.

ابراز دوستی و محبت، تنها به گفتن و لفظ نیست. گاهی احترام ‏کردن، بوسیدن، نوازش کردن، هدیه و سوغات خریدن و این گونه‏ حرکات، نشانه عشق و دوستی است.

رسول خدا(ص) فرمود: «احبوا الصبیان و ارحموهم‏» ; (وسائل الشیعة، ج‏21، ص: 483 ح 27650) کودکان رادوست‏بدارید و به آنان ترحم و شفقت نمایید. لطف و مهربانی به‏خردسالان، گواه عشق و محبت نسبت‏به آنهاست. و ترحم، خود نشانه‏محبت داشتن به فرزندان است. در روایات بسیاری به بوسیدن فرزند توصیه شده و برای هر بوسیدن اولاد، درجه‏ای در بهشت منظور گشته‏است «من قبل ولده کتب الله له حسنة ... .» (وسائل الشیعة، ج‏21، ص: 485 ح 27655) .

در روایت است: روزی حضرت رسول(ص)، دو فرزندش امام‏حسن و امام حسین(علیهماالسلام) را بوسید. اقرع بن‏حابس کنارحضرت بود. گفت: من ده فرزند دارم، تاکنون هیچ کدام را نبوسیده ‏ام! پیامبر خدا فرمود: من با تو چه کنم، که خدا رحمت و عطوفت را از دلت‏کنده است. (میزان الحکمه، ج‏10، ص‏100.) در روایات متعددی هم به رعایت عدالت در بوسیدن و پرهیز از تبعیض در بوسیدن و ابراز محبت‏به فرزندان تاکید شده است.

راستی ، فرزندی که از پدر و مادر محبت ندیده و سخن گرم وعشق‏آفرین نشنیده است، آیا به این نتیجه نمی ‏رسد که دوستش ندارندو در خانه جایی ندارد و کسی او را به حساب نمی ‏آورد؟ و آیا این‏«عقده‏»، بعدها برای او چه پسر باشد و چه دختر، مشکل به بارنمی ‏آورد؟ کودکانی که از خانه فرار می ‏کنند، پسران و دخترانی که‏جذب برخوردهای عاطفی دشمنان دوست‏نما می ‏شوند و به فسادمی ‏گرایند، آیا جز معلول فقدان محبت و عاطفه در درون خانواده‏است؟ اگر فرزندان در محیط خانه از نظر عاطفی و محبت اشباع شوند،هرگز به دام شیادان که با تور محبت‏به شکار جوانان و نوجوانان‏می ‏پردازند، نمی ‏افتند.

بررسی پرونده برخی از بزهکاران و مجرمین یا فراریان از خانه یااقدام ‏کنندگان به خودکشی ، نشان‏دهنده کمبود محبت آنان در خانه و ازسوی والدین است. در نامه دختری که پس از آلوده‏شدن و گرفتاری دردام شیادان و گرگهای عفاف، اقدام به خودکشی کرده، چنین آمده است(در باره مادرش):

«او مادر من بود. برای تربیت من که تنها فرزندش بودم رنج ‏بسیار کشید، ولی ‏هرگز نخواست دوست من باشد ... روزی رسید که این کمبود را شیطان دیگری ‏جبران کرد. من که تشنه محبت‏بودم، دست پر مهر او را به گرمی فشردم و به رویش ‏آغوش گشودم. یقین دارم که دختران محبت‏دیده، هرگز دچار این لغزش ‏نمی ‏شوند. کسی که در خانه‏ اش چشمه آب حیات دارد، به دنبال سراب‏ نمی ‏رود ... .» (تربیت کودک در جهان امروز، احمد بهشتی ، (چاپ جدید)، ص‏136.) .

نتیجه آنکه; حیات اجتماعی ، شادابی و صفای خود را مدیون‏محبت و دوستی است. وقتی به کسی علاقه و محبت داریم، چه پدر ومادرمان باشد، چه برادر و خواهرمان، چه فرزندانمان، چه استادمان،چه شاگردمان، چه هر انسان دیگری که به دلیل داشتن فضیلتی وبرخورداری از عملکردی شایسته و تحسین‏برانگیز، محبوب ما شده ودر خانه دلمان جای گرفته است، این دوست‏داشتن و ارادت و عشق رابر زبان آوریم و در دل نگه نداریم.

ابراز دوستی و اظهار علاقه، خود ما را هم مورد علاقه و محبت‏دیگران قرار می ‏دهد. معاشرت گرم و محبت ‏آمیز با دیگران، هنری ‏است ‏شایسته که باید کوشید این ادب اجتماعی را فرا گرفت و به کاربست.http://www.al-falah.ir