(3)
«ترتیل» به معنای آهسته و درست و بدون شتاب خواندن قرآن است.
حضرت علی علیه السلام فرمود: کلمات قرآن را به طور کامل آشکار کن و آن را مثل شعر نخوان و جداجدا و پراکنده نکن. با تلاوت آن دل های خود را به فزع وادارید و هدفتان رسیدن به آخر سوره نباشد.(4)
امام صادق علیه السلام فرمود: ترتیل آن است که در تلاوت قرآن هرگاه به آیات بهشت رسیدید از خداوند بهشت بخواهید و هرگاه به آیات دوزخ رسیدید، به خداوند پناه ببرید. و در روایتی دیگر فرمود: ترتیل آن است که قرآن با صوتی زیبا خوانده شود.(5)
به گفته مرحوم طیّب در تفسیر اطیب البیان، مراد از «قول ثقیل» اعلام خلافت و امامت حضرت علی بن ابیطالب علیهما السلام است که بر آن حضرت سخت بود و مراد از آن قرآن نیست، زیرا می فرماید: قرآن بخوان تا در آینده قول ثقیل را دریافت کنی. پس قرآن قبل از قول ثقیل بوده است.
قرآن، کلامی سنگین است به گونه ای که اگر بر کوه نازل شود، آن را قطعه قطعه می کند. «لو انزلنا هذا القرآن علی جبلٍ لرأیته خاشعاً متصدّعاً من خشیه اللّه»(6) دریافت وحی و پیاده کردن قرآن در جامعه نیز کاری بسی سنگین است. «انّا سنلقی علیک قولاً ثقیلاً»
ص:383
1- 2498. بحارالانوار، ج 2، ص 52.
2- 2499. عنکبوت، 48.
3- 2500. ذیل آیات 1-5 سوره مزّمل.
4- 2501. کافی، ج 2 ص 614.
5- 2502. تفسیر نورالثقلین.
6- 2503. حشر، 21.
با این که حضرت موسی علیه السلام مدت چهل شبانه روز برای مناجات با خداوند در کوه طور به سر برد، ولی خداوند، تنها از شب های آن نام برد: «ثلاثین لیله»(1) شاید به خاطر آن که شب، با مناجات تناسب بیشتری دارد.