(6)
إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعاً
همانا انسان، بی تاب و حریص آفریده شده است.
«هَلوع» به معنای انسان بی صبر و حریص است.
خداوند در برخی آیات، آفرینش انسان را بهترین: «خلقنا الانسان فی احسن تقویم»(7) و خود را بهترین خالق شمرده است: «احسن الخالقین»(8) امّا در این آیات، تصریح شده که انسان، حریص و بخیل آفریده شده است. این دو چگونه با یکدیگر قابل جمع است؟
پاسخ: در آفرینش انسان، امور متضادّ قرار داده شده و این رمز تکامل است. نفس، انسان را به بدی سوق می دهد: «انّ النّفس لأمّاره بالسّوء»(9) ولی عقل، انسان را از آن باز می دارد:
ص:305
1- 1980. زخرف، 54.
2- 1981. شعراء، 29.
3- 1982. نساء، 60.
4- 1983. طه، 85.
5- 1984. احزاب، 67.
6- 1985. ذیل آیه 19 سوره معارج.
7- 1986. تین، 4.
8- 1987. مؤمنون، 14.
9- 1988. یوسف، 53.
«نَهی النّفس عن الهَوی»(1) و رشد انسان در انتخاب میان این تقابل هاست که به تربیت و تزکیه انسان می انجامد.
بر اساس روایات، بهترین عمل آن است که تداوم داشته باشد.(2) «الّذین هم علی صلاتهم دائمون»
روایات زیادی در مورد حرص وارد شده(3) که به برخی از آنها اشاره می کنیم:
1. «الحرص لایزید فی الرزق» حرص، رزق را زیاد نمی کند.
2. «مَن کثر حرصه... ذلّ قدره» کسی که حرصش بیشتر باشد، خوار و ذلیل می شود.
3. «رُبَّ حریص قتله حرصه» چه بسا انسان حریص که حرصش او را بکشد.
4. «لیس لحریص غناء» حریص، هرگز بی نیاز نمی شود.
5. «الحرص یُرزی بالمروه» حریص، مروّت و جوانمردی خود را از دست می دهد.
6. «الحرص مطیّه التّعب» حرص، بستر رنج هاست.
7. «لاحَیاء لحریص» حریص، به خاطر رسیدن به مال، عفّت و حیا را کنار بگذارد.
8. «الحریص الاسیر» حریص، اسیر است.
9. «الحرص علامه الفقر» حرص، نشانه فقر است.
10. «الحرص یفسد الایقان» حرص، یقین به مقدّرات الهی را فاسد می کند.
11. «الحرص موقع فی کثیر العیوب» حرص، انسان را در عیوب بسیاری قرار می دهد.
11. «لایلقی الحریص مُستریحاً» انسان حریص، آسایش و راحتی ندارد.
«والحمد للّه ربّ العالمین»
ص:306
1- 1989. نازعات، 40.
2- 1990. تفسیر نورالثقلین.
3- 1991. غررالحکم.
فصل هفتم: تربیتی - عرفانی
اشاره
ص:307