هدف اساسی دین اسلام، تربیت انسانها و تامین سعادت بشر در تمام ابعاد وجودی و در تمام مراحل زندگی است. پیامبران الهی به ویژه پیامبر اسلام(ص)، برای این هدف مقدس مبعوث شده و در این راه نهایت سعی خود را مبذول نمودهاند و در انجام این ماموریت،به نیازها، ویژگیها و علایق فطری بشر به عنوان یک اصل مسلم توجه فراوان داشتند. به همین جهت دستورات تربیتی اسلام و فرهنگ حیات بخش اهل بیت(ع)، دقیقا در راستای پرورش فطری انسانها، تدوین شده است. خداوند متعال برای تربیت افراد بشر، کانون پر مهر خانواده را بهترین محیط تربیتی انسان قرار داده است. در این مقاله به بررسی راههای تقویت عواطف اعضای خانواده، در پرتو سیره و سخنان اهل بیت(ع) می پردازیم.
راههای تقویت عواطف در خانواده
۱) گفت وگوهای محبت آمیز:
یکی از راههای استحکام بنیان خانواده، توجه به ارتباط کلامی است. سخنان عاطفی و بهره گیری از کلمات دلنشین و خطابهای شایسته و محبتآمیز، مخاطب را جذب میکند. خواسته یا ناخواسته از گوینده راضی شده، و در دلش نوعی احساس محبت نسبت به او ایجاد میشود.
اگر در خانوادهای مرد یا زنی با عبارات زیبا و دلپذیر همسرش را صدا کند، علاوه بر این که به فرزندان چگونه سخن گفتن را میآموزد، در قلب او جایگاه ویژهای خواهد یافت. امیرمؤمنان (ع ) میفرماید: زیبا سخن بگویید تا سخن زیبا بشنوید.
خطاب های ملاطفت آمیز و دلربا، روح را نوازش داده و همسر را تحت تاثیر قرار می دهد. بعضی از عبارات، آن قدرزیبا هستندکه هرگز تا آخرعمر فراموش نمیشوند.
رسول گرامی اسلام(ص) با توجه به این نکته فرمودند: مردی که به زنش بگوید: من ترا دوست دارم، [اثر این سخن] هرگز از دل زن بیرون نمیرود. اساسا مرد و زن مسلمان باید زبان خویش را به سخن نیک عادت دهند، زیرا انسان فطرتاًً از عبارتهای جذاب و پرمهر استقبال میکند و نسبت به انسانهای نیکو سخن، در دل احساس محبت مینماید.
۲) صدا کردن با بهترین نام:
صدا کردن همسر با نامی که بیشتر دوست دارد، در ایجاد انس و الفت در میان زوجین تاثیر به سزایی خواهد داشت. پیامبر گرامی اسلام( ص )توصیه فرمودهاند که برای افزایش مهر و صفا در میان مسلمانان، همدیگر را با نام زیبا و محترمانه صدا بزنند: سه چیز دوستی و محبت بین دو مسلمان را افزایش داده [و صفا و صمیمیت را در میان آنها تقویت میکند.]
الف) هنگام ملاقات، با خوشرویی و چهرهای گشاده برخورد کند.
ب) اگر میخواهد در کنار او بنشیند، برایش جا باز کند.
ج) به بهترین نامی که دوست دارد او را صدا بزند .
۳) سلام کردن به همدیگر:
طبق آموزشهای اسلام، سلام کردن با صدای رسا و واضح و با آهنگی عاطفی و جذاب موجب تقویت روابط بین زن و شوهر خواهد شد. سلام با لحنی عاطفی، کینهها را از بین برده، روحیه را تقویت کرده و دلها را به هم نزدیک مینماید. سلام دادن به جمع خانواده و به ویژه زن و شوهر به یکدیگر، نشاط آور و فرح بخش است.
امام صادق علیه السلام فرمود: وقتی شوهر به خانه وارد میشود، باید به اعضای خانواده (به ویژه همسرش) سلام کند.
۴) اظهار علاقه و ابراز محبت:
زوج جوانی که با هم پیمان زناشویی میبندند، معمولاً علاقه درونی و عشق پاکی به یکدیگر دارند. اما آنچه در اسلام تاکید شده که بنیان خانواده را تقویت میکند و محبت و الفت را میان زوج جوان افزایش میدهد، اظهار و ابراز آن است.
امام صادق علیه السلام میفرماید: هرگاه شخصی را دوست داشتی، دوستی خود را به او اعلام کن، زیرا این عمل انس و الفت را بین شما پایدارتر میکند.
۵) دلجویی، استقبال، بدرقه:
خانواده برای انسان کانون آرامش و راحتی است. مردی که بیرون ازمنزل با انواع مشکلات درگیر است و با ناملایمات فراوانی برخورد میکند، دوست دارد هنگام برگشت به خانه کسی از او دلجوئی کند، حرف دلش را بشنود و با سخنان آرام بخش خود،مرهم دردهای انباشته دل او باشد. دلش میخواهد هنگامی که در منزل را باز میکند، کسی با چهرهای گشاده، لبی خندان و لحنی عاطفی از او استقبال نموده و آنچه را که در دست دارد، با تکریم از او تحویل بگیرد و این فرد جز همسر صالح و مهربان او فرد دیگری نخواهد بود. در این صورت چنین زنی از دوستان خدا بوده و پاداش بزرگی خواهد داشت.
مردی به محضر رسول خدا صلی الله علیه وآله آمده و عرضه داشت: «یا رسولالله! من همسری دارم که هرگاه وارد خانه شوم به استقبالم میآید و چون میخواهم از منزل بیرون روم مرا بدرقه میکند. هر گاه مرا اندوهگین ببیند میگوید: چه چیز تو را اندوهگین کرده؟ اگر برای مخارج زندگیات ناراحتی، مطمئن باش که دیگری (خداوند) عهده دار آن است و اگر برای آخرت [و گرفتاریهای قبر و قیامت] غصه میخوری، خداوند اندوهت را زیاد کند. (و باید چنین باشی.) رسول خدا(ص) فرمودند: خداوند [در روی زمین] کارگزارانی دارد و این زن یکی از آنها است. برای او نصف پاداش شهید است.»
علی(ع) در مورد بانوی بانوان و همسر نمونه تاریخ میفرماید: «به خدا سوگند بعد از ازدواج با فاطمه(س) بر او خشمگین نشدم و او را به کاری مجبور نکردم . و او مرا ناراحت نکرد و هیچگاه با من مخالفت ننمود، وقتی به او نگاه میکردم تمام غم و اندوههای دلم برطرف میشد.»
۶) همدلی در انتخاب نوع غذا:
هماهنگی و همدلی در انتخاب نوع غذا از جمله عواملی است که ارتباط زن و شوهر را تقویت کرده و بنیان خانواده را استحکام میبخشد. اگر زوجین در مساله غذا و خوراک تفاهم داشته باشند و شرایط همدیگر را مراعات کنند، بسیاری از مشکلات و اختلافات خانوادهها حل میشود. اگر مرد غذایی را دوست دارد وانتظار دارد که در منزلش تهیه شود، میتواند علاوه بر این که لوازم مورد نیاز را تهیه میکند، همسر خویش را از آن آگاه سازد. ولی اگر برای او فرقی نمیکند، که معمولا هم شوهران مسلمان و متعهد چنیناند و در مورد غذای روزانه خویش سختگیری و موشکافی نمیکنند، در این صورت از غذای تهیه شده استفاده کرده و با کمال متانت و بزرگواری از همسر هنرمند خویش قدردانی و تشکر مینماید و با بهانههای مختلف زحمات وی را نادیده نمیگیرد. رسول اکرم(ص) فرمود: انسان با ایمان، مطابق میل و خواسته عیالش غذا میخورد و خانواده انسان منافق، مطابق میل و خواسته وی غذا میخورند.
در سیره و روش رسول(ص) آمده است که آن حضرت هیچگاه در مورد انتخاب نوع غذا سختگیری نمیکرد و با خانوادهاش همراه میشد: «رسول خدا(ص) از هر نوع غذا میخوردند و غذایی که خداوند برایش حلال نموده بود، به همراه خانواده و خدمتگزارانشان تناول میکردند.»
در جای دیگرپیامبرخدا(ص) فرمودند: بهترین زنان شما زنی است که غذای پاکیزه و دلپسند درست کند.
۷) فراهم نمودن مخارج خانواده:
مرد به عنوان مدیر خانواده، مسئولیت فراهم کردن وسائل مورد نیاز از قبیل خوراک و پوشاک و... اعضای خانواده را برعهده دارد. در این مورد اگر مردان با ایمان وظیفه خویش را در مورد به دست آوردن روزی حلال و پاکیزه به خوبی انجام دهند، مقامی بس بلند، در پیشگاه خداوند متعال کسب خواهند نمود.
امام باقر(ع) فرمودند: هر کس در دنیا به دنبال روزی حلال برود،به قصد این که نیازمند و محتاج دیگران نباشد و مخارج زن و فرزندش را تامین نماید و به همسایهها [و همنوعان مستمند خود] یاری رساند، چنین فردی در روز قیامت با سیمایی [نورانی] مانند ماه شب چهارده با خداوند ملاقات خواهد کرد. و امام صادق(ع) نیز فرمودند مرد تلاشگری که برای تهیه روزی حلال و مشروع برای خانوادهاش میکوشد، مانند مجاهدی است که در راه خدا جهاد میکند. امام رضا علیه السلام نیز فرمودند: «کسی که از فضل و عنایت پروردگار به دنبال روزی حلال میرود به اندازهای که مخارج خانواده خود را تامین کند، از رزمندهای که در راه خداوند متعال جهاد میکند پاداش افزونتری دارد.»
۸) هدیه دادن به همسر:
احترام به شخصیت افراد، در وجود آنان عشق و محبت میآفریند.
هدیه دادن نوعی احترام به طرف مقابل محسوب میشود و انسانی که هدیه را میگیرد بیاختیار و از روی فطرت خدادادی خویش، مهر و محبت هدیه دهنده را در دل خود جای میدهد.
این نکته در روابط زناشویی از اهمیت خاصی برخوردار است و عامل مهمی در ایجاد انس و الفت و هم گرایی نسبت به زن و مرد به شمار میرود.
http://banovan.tehran.ir