راهنمای خانواده در پیشگیری از انحرافات (3)

گفتار دوم: انحرافات اجتماعی

برخی از انحرافات و جرائم به گونه­ای هستند که ناقض حقوق دیگران و افراد جامعه بوده و یا موجب وارد آمدن آسیب­هایی بر عناصر تشکیل دهنده اجتماع و برهم ریختن نظم اجتماعی جامعه می­گردد. به یقین رفتارهای خانواده بویژه عکس العمل والدین یا یکی از آندو در ایجاد آن انحراف یا پیشگیری از آن نقش بسزایی خواهد داشت.

اغلب انحرافات اجتماعی در ضمن گروه اتفاق می­افتد یعنی افراد مستعد انحراف، پس از پیوستن به جمعی از دوستان یا اطرافیان بزهکار و مجرم یا آشنا شدن با باندهای بزهکار و یا ارتباط با محله­ها و خانواده­های جرم زا، قدرت جسارت و ارتکاب جرم و گناه در وجودشان تقویت شده و دست به اقدامات مجرمانه می­زنند.

برخی از این انحرافات عبارتند از: اعتیاد، طلاق، فرار از خانه، خودکشی، بیکاری، بدحجابی، خرابکاری، ضرب و جرح، قاچاق و ... .

در این فصل برخی از این انحرافات را بررسی کرده و به نقش والدین در جلوگیری از آن اشاره می شود.

اعتیاد

به اعتقاد تحلیل‌گران اجتماعی، اعتیاد به مواد مخدر به عنوان یکی از مسائل پیچیده‌ی اجتماعی درعصر حاضر است که زمینه‌ساز بروز آسیب‌ها و انحرافات اجتماعی می‌باشد. اعتیاد با مسائل اجتماعی ارتباط دو جانبه( علت و معلول) دارد. زیرا از یک سو جامعه را به رکود و انحطاط می‌کشاند واز سوی دیگر پدیده‌ای است که ریشه در مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه دارد. اعتیاد گرایش فرد را به اصول اخلاقی و معنوی و ارزش‌های اجتماعی کاهش می‌دهد. به طوری که آسیب‌شناسان اجتماعی، اعتیاد را به مشابه جنگ شیمیایی خانگی و جنگ بدون مرزمی‌دانند.

جهان امروز با مشکل اعتیاد دست به گریبان است. شمار معتادین دراغلب کشورهای پیشرفته به میلیون­ها نفر بالغ می‌گردد. اعتیاد خانواده‌ها را فرومی‌پاشد و شخصیت و زندگی قربانیان خود را به اشکال بسیار گوناگون نابود و متلاشی می‌کند. نسل حاضر بیش ازهر نسل دیگر زندگی خود را زهرآگین و مسموم نموده است.

وظایف پیشگیرانه خانواده

1. تعلیم و تربیت درست و دادن آگاهی به فرزندان: شخصیت کودک و نوجوان متاثر از رفتار پدرومادر می­باشد. والدینی که آشنا با موازین تعلیم و تربیت اسلامی باشند به فرزندان خود آگاهی داده و آنان را به سلامت از تنگناها و بحرانهای زندگی عبور می­دهند و باعث می­شوند آنان با احساس مسئولیت و تعقل و تفکر در برابر بحرانها از خود درایت بیشتری نشان دهند. بنابراین مطالعه و شناخت بیشتر مسایل تربیتی امری لازم است.
2. تامین نیاز عاطفی(محبت) در پیشگیری از این امور بسیار موثر است. نقش مهر و محبت از سوی والدین به قدری اهمیت دارد که گفته می‏شود اگر فرزندان از محبت والدین سیراب نشوند و احساس کمبود محبت کنند و آنها را تکیه گاهی امن و مورد اطمینان برای خود به حساب نیاورند، ممکن است جذب کسانی شوند که نسبت به آنها اظهار محبت و علاقه کاذب می‏نمایند و این نقطه، آغازگر انحرافات بعدی افراد است. در حالی که اگر نیازهای عاطفی فرد در محیط خانواده مورد توجه قرار گیرد، فرزند نسبت به بسیاری از اظهار محبت‏ها‏ی ساختگی خویشتنداری می‏کند و از فریب آنها مصون خواهد ماند و بر اساس عقل و خرد و به دور از احساسات، جهات مثبت و منفی عمل خود را خواهد سنجید.
3. رفتار محترمانه با فرزندان بگونه­ای باشد که عزت و کرامت آنان حفظ شود . این شیوه باعث خواهد شد تا آنها صاحب عزت نفس و وجاهت معنوی شوند.
4. توجه مناسب والدین به نیازهای روانی فرزندان از قبیل نیاز به پذیرفته شدن از سوی والدین، نیاز به موفقیت در کارها، نیاز به وابستگی و ارتباط با جمع و...

   این گونه نیازمندیها باید توسط پدرومادر تشخیص داده شده و به نحو صحیح تامین شوند.

5. ایجاد ارتباط کلامی با فرزندان و گسترش فضای همدلی – ایجاد این مهم موجب خواهد شد تا به دلهای یکدیگرراه یابند وچنانچه جوان در معرض آسیب قرارگرفت راهی برای ارتباط با والدینش وجود داشته باشد.
6. نظارت بر انتخاب دوستان و معاشرت فرزندان. اولیا باید با شناخت کامل، معیارهای انتخاب دوست مناسب را به فرزندان بدهند تا در آن مسیر به بیراهه نروند. دخالت والدین در مسیر طبیعی دنیای معاشرت و دوستی فرزندان و ارزشیابی روابط اجتماعی بین دوستان فرزندانش نقش مهمی در اصلاح فرهنگ دوست یابی دارد.

   تحقیقات نشان داده که در بیش از۶۰ درصد موارد، اولین مصرف مواد مخدر با تعارف دوستان و همسالان صورت می­گیرد. برای خنثی کردن تاثیرات افکار و فشارهای دوستان، می­بایست از شیوه «آموزش مقاومت در مقابل فشار دوستان» استفاده شود و با صحبت کردن، میزان مقاومت فرزندان در مقابل تعارف­ها و درخواستهای نامعقول دوستانش را افزایش داد.

7. برنامه ریزی برای سودمند کردن اوقات فراغت و بیکاری فرزندان: پدرومادر باید با واقع بینی راههای مناسبی برای اشتغال و سرگرمی جوانان فراهم آورند و آنها را به مطالعه و سرگرمی­های سالم مانند ورزش تشویق نمایند.

   بدیهی است که حضور فیزیکی والدین در در برخی از موارد سرگرمی و تفریح می­تواند موجب هدفمند ساختن سرگرمی­ها و نیز الگوگیری فرزندان از والدین می­گردد.

8. خانواده می­تواند از طریق آموزش­های شفاهی یا نوشتاری، جوانان و نوجوانان خود را در ارتباط با معضلات فردی و اجتماعی مصرف مواد مخدر و عواقب آن آگاه کند.
9. والدین ارتباط فردی میان خود و فرزندان را افزایش و بهبود بخشیده و حتی الامکان به آنها استقلال رای داده و در تصمیم گیری های درون خانواده آنها را مشارکت دهند.
10. تبعیض بین فرزندان را از زندگی خود دورکنند و به عنوان حامی، پشتوانه­ای مادی ومعنوی برای فرزندان در موقعیت­های شغلی، تحصیلی و... باشند. اصولاً تبعیض در برخورد ورفتار با فرزندان همچون اظهارمحبت کردن به یک فرزند و بی­اعتنایی یا کم­اعتنایی به فرزند دیگرو نیزعدم برقراری رابطه دوستانه با همه فرزندان منشاء بسیاری از سرخوردگی­ها و لغزش­های نوجوانان و جوانان شده و موجب خلاء عاطفی و احیاناً در آینده باعث اعتیاد خواهد شد.
11. نیازهای مالی فرزندان را در حدّ معقول مرتفع ساخته و به چگونگی و میزان مصرف پول­هایشان توجه بیشتری گردد.
12. والدین شیوه­های انضباطی سالم به منظور نظم بخشیدن و کنترل رفت وآمدهای فرزندان خود در طول شبانه روزرا بطور مستمراجرا کنند.
13. تشویق کردن فرزندان به انجام فرایض دینی به منظور استفاده از عامل کنترل درونی ایمان در جلوگیری از مفاسد اجتماعی وبزهکاری.بسیار تاثیر گذار خواهد بود.
14. از بحثها و مجادله­های بیهوده والدین در منزل جلوگیری شده و روحیه گذشت و ایثار در خانواده را افزایش دهند.
15. نباید همه خواسته­های فرزندان را بدون چون و چرا برآورده ساخت، بلکه باید اجازه داد تا آنان برخی از سختی­های زندگی را احساس نمایند تا زمانی که در اجتماع قرار گرفته و با مشکلی روبه رو شدند، بتوانند با آن مقابله کنند.
16. خانواده­ها باید عیوب فردی و اجتماعی فرزندان را به آنان تذکر دهند تا فرزندان کمبودها و نقص­های دوران کودکی خود را به دوران بزرگسالی منتقل نکنند و در پی رفع عیوب خود باشند.
17. آموزش مهارت­های اجتماعی: تحقیقات مختلف نشان داده­ است که آموزش مهارت­های اجتماعی، میزان مصرف مواد مخدر و بدرفتاری­های وابسته به آن مانند پرخاشگری، انزوا، فرار از مدرسه یا خانه و سرقت را کاهش می­دهد. برخی از مهارت­های اجتماعی که کسب آن در پیشگیری از اعتیاد اهمیت دارند، عبارتند از مهارت­های ارتباطی و شیوه صحیح ارتباط با دیگران، توانایی بیان رای و نظر صریح خود به دیگران، توانایی و جسارت « نه «گفتن به تقاضاهای غیرمعقول برخی دوستان و اطرافیان.