معاملات مورد نهی

1- عيون أخبار الرضا عليه السلام بِالْأَسَانِيدِ الثَّلَاثَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ قَالَ: خَطَبَنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع فَقَالَ سَيَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ عَضُوضٌ يَعَضُّ الْمُؤْمِنُ عَلَى مَا فِي يَدِهِ وَ لَمْ يُؤْمَرْ بِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‌ وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَ سَيَأْتِي زَمَانٌ يُقَدَّمُ فِيهِ الْأَشْرَارُ وَ يُنْسَأَ فِيهِ الْأَخْيَارُ وَ يُبَايَعُ الْمُضْطَرُّ وَ قَدْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ عَنْ بَيْعِ الْمُضْطَرِّ وَ عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ فَاتَّقُوا اللَّهَ‌ يَا أَيُّهَا النَّاسُ‌ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ‌ وَ احْفَظُونِي فِي أَهْلِي‌.[1]

از امام حسين علیه السّلام روايت شده است كه اميرالمؤمنين علیه السّلام در خطبه‌اي براي ما فرمود: بر مردم‌ زمانى‌ بسيار سخت خواهد رسيد، كه مومنان [توانگر] به آنچه در دست دارند چنگ مي‌زنند [و انفاق نمي‌كنند] در حالى كه به نگاه‌دارى مال امر نشده‌اند. خداوند سبحان فرموده: {و در ميان يكديگر بزرگوارى را فراموش مكنيد، زيرا خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد بيناست.}[2] زماني خواهد رسيد كه بدكاران بلند مرتبه، و خوبان فراموش مى‌شوند و تهيدستان دارايي خود را از روى ناچارى به قيمتي اندك مى‌فروشند [و توانگران مى‌خرند] در حالى كه پيامبر اكرم صلّی الله علیه و آله مردم را از معامله از روي ناچاري و معامله‌ فريبكارانه نهي كرده‌ است. پس اي مردم! از خدا پروا داريد و با يكديگر سازش نماييد و حرمتم را حفظ کنید.

2- نَوَادِرُ الرَّاوَنْدِيِّ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: مَلْعُونٌ مَنْ غَشَّ مُسْلِماً أَوْ مَاكَرَهُ أَوْ غَرَّهُ‌.[3]

امام كاظم علیه السّلام از پدرانش روايت كرده است كه فرمودند: ملعون‌ است‌ كسى‌ كه‌ با مسلمانى غش در معامله كند يا او را فريب دهد يا نيرنگ كند.

3- نَهْجُ الْبَلَاغَةِ، قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع‌ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ عَضُوضٌ يَعَضُّ الْمُوسِرُ فِيهِ عَلَى مَا فِي يَدَيْهِ وَ لَمْ يُؤْمَرْ بِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‌ وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ‌ يَنْهَدُ فِيهِ الْأَشْرَارُ وَ يُسْتَذَلُّ الْأَخْيَارُ وَ يُبَايَعُ الْمُضْطَرُّونَ وَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ بَيْعِ الْمُضْطَرِّينَ‌.[4]

امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: مردم را روزگارى دشوار در پيش است كه توانگر اموال خود را سخت نگهدارد، در صورتى كه به بخل ورزى فرمان داده نشده. خداوند سبحان فرموده:{و در ميان يكديگر بزرگوارى را فراموش مكنيد.} بدان در آن روزگار بلند مقام، و نيكان خوار گردند، و با درماندگان به ناچارى خريد و فروش مى‌كنند، در حالى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از معامله با درماندگان نهى فرموده است.

4- أَعْلَامُ الدِّينِ، رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ ص أَنَّهُ قَالَ: يَأْتِي عَلَى أُمَّتِي زَمَانٌ تَكُونُ أُمَرَاؤُهُمْ عَلَى الْجَوْرِ وَ عُلَمَاؤُهُمْ عَلَى الطَّمَعِ وَ قِلَّةِ الْوَرَعِ وَ عُبَّادُهُمْ عَلَى الرِّيَاءِ وَ تُجَّارُهُمْ عَلَى أَكْلِ الرِّبَا وَ كِتْمَانِ الْعَيْبِ فِي الْبَيْعِ وَ الشِّرَى وَ نِسَاؤُهُمْ عَلَى زِينَةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ ذَلِكَ يُسَلَّطُ عَلَيْهِمْ شِرَارُهُمْ فَيَدْعُو خِيَارُهُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ. [5]