دشمن شناسي از ديدگاه امام علي (عليه السلام)

دشمن شناسي از ديدگاه امام علي (عليه السلام)

چكیده

مقدمه

1.معنای لغوی و اصطلاحی دشمن

2.جایگاه دشمن شناسی از منظر قرآن و روایات

3.دشمن شناسی و روش برخورد با دشمن در سیره علوی

الف. جنگ با عهد شكنی و مقام پرستی

ب.مبارزه با مكر و نیرنگ

ج.پیكار با كج فهمی و تحجّر

اصول مشترك روش برخورد امام علی (ع) با دشمنان

الف. هدایت و ارشاد:

ب.گفتگو و مذاکره:

ج. ارائه تحلیل و هشدار به موقع:

و. پرهیز از اهانت و تمایل به افشاگری:

ه. جدا کردن صف فریب خوردگان از صف طراحان فتنه:

4. اقسام دشمن

5. ثمره وآثار دشمن شناسی

نتیجه گیری

فهرست منابع

بسم الله الرحمن الرحیم

علی بخشی

چكیده

در این مقاله با كند وكاو معنای لغوی و اصطلاحی دشمن(عدو)، به پیشینة این بحث از منظر قرآن و روایات نگریسته شده است.سپس سیره و روش برخورد امام علی (ع) با سه گروه(ناكثین،قاسطین،مارقین)مورد اهتمام قرار گرفته و نیز اقسام دشمن(آشكار – پنهان)و ثمره و آثار دشمن شناسی برای فرد و جامعه تبیین و بررسی شده است.

كلید واژه گان:افشاگری-منافقین-خوارج-هدایت-دشمن شناسی-مكر و نیرنگ-ناكثین

مقدمه

به دلیل شرایط و مقتضیات خاصِ زمان امام علی (علیه السلام) كه از ماهیت پیچیده گی دشمنی و نفاق از درون،حكومت دینی را تهدید می نمود. سیره و روش مواجهه ی امام(ع)، از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار است.درواقع تلاش این نوشتار بر این مسئله قرار گرفته كه با تأسی و الگو قرار دادن این امام همام، بتوانیم جامعه دینی و حكومت اسلامی را از آسیب پذیری و خطرنفوذ دشمنان بیمه و مصون داریم.همچنین قدرت تحلیل،ارزیابی و تبیین دشمنان را در قالب ها ،شعارها،لباس ها و جلوه های مختلف كه به خود می گیرد را بتوانیم تشخیص داده و سره را از ناسره جدا بكنیم.

1.معنای لغوی و اصطلاحی دشمن

عدوّ از مادة عَدو به معنای تجاوز كردن از كاری است كه حقّش عدم تجاوز از آن می باشد.[1]

معنای اصطلاحی عبارت از اینكه دشمن هم در ضمیر دل با انسان عداوت و دشمنی دارد و هم در ظاهر مطابق آن رفتار و عمل می نماید.پس به حالتی كه سبب بروز این گونه رفتار می شود؛ دشمنی گفته می شود.واژهعَدُوّ هم بر یك نفر و هم بر مجموع وعدة كثیری از دشمنان اطلاق می گردد.

2.جایگاه دشمن شناسی از منظر قرآن و روایات

قرآن كریم؛ به عنوان كتاب هدایت و برنامه زندگی بشر، از جامعیت و جاودانگی برخوردار است.چنان كه به شناسایی و شناساندن دشمنان جبهة حق و عدالت عنایت و اهتمام فراوان دارد تا راهیان طریق حقیقت را از خطرات، دام ها و صدمه های جبهه باطل و همه دشمنانی كه به نوعی سدّ راه كمال و رشد انسانها قرار می گیرند را نجات دهد.از جمله دشمنانی كه قرآن وروایات حضرات معصومین(علیهم السلام)به معرفی آنها پرداخته و نام می برند، عبارتند از: هوا و هوس(فلا یصدّنك عنها من لا یومن بها واتَّبع هواهُ فتردی)1، خشم (اعدی عدوّ ٍللمرء غضبُهُ و شهوتُهُ، فمن مكلهما علت درجتُهُ و بَلَغَ غایَتَهُ)2، نفس(امام علی (ع) :نفسُك اقربُ أعدائك إلیك)3، جهل(الناس اعداءُ ماجهلوا)4، شیطان(ویرید الشیطانُ ان یُضلَّهم ضلالا بعیدا)5، قوم یهود(لتجدنَّ أشدَّ الناس عداوه للذین امنوا الیهود و...)6، منافقین(واذا لقوا الذین امنوا قالوا امنا واذا خلوا الی شیاطینهم قالوا إنا معكم انما نحن مستهزءون)7، كافران(وخذوا حذركم انَّ الله اعدَّ للكافرین عذابا مُّهینا)8، مشركان(براءه من الله و رسوله الی الذین عاهدتم من المشركین)9 و ... (كه ما دراین جا به یك مثال برای هركدام اكتفا می كنیم).

این اعلام خطر به صورت كلی و عمومی و به عنوان هشدار به مسلمانان در همه اعصار و زمانها است ولی متاسفانه بسیاری از پیروان قرآن از این هشدار غفلت و كوتاهی ورزیدند و در نتیجه زمینه را برای نفوذ،محاصره،خدعه ، فریب ، تباهی و عقب ماندگی خودشان را فراهم نمودند.

در روایت پر محتوا و زیبایی امام محمد باقر(ع) می فرمایند: قرآن بر سه قسمت نازل گردیده كه یك سوم آن درباره ما و دوستان ماست و یك سوم درباره دشمنان ما و دشمنان پیشینیان ما و یك سوم روش ها و امثال است. آیه ای كه درباره قومی نازل شده، اگر با مرگ آن قوم باطل گردد، دیگر از قرآن چیزی نمی ماند، حال آنكه قرآن تا بقای آسمانها و زمین، باقی است و احكام آن جاری و ساری می باشد و برای هر ملتی آیه ای است كه آن را قرائت می كند، خواه آن آیه خیر را بیان كند و خواه شر را 1.

3.دشمن شناسی و روش برخورد با دشمن در سیره علوی

در طول نزدیك به پنج سال از حكومت امیرالمومنین علی (ع)، سه جنگ سرنوشت ساز و هركدام با پیچیدگی خاص خود به وقوع پیوست.

الف. جنگ با عهد شكنی و مقام پرستی

ناكثین كسانی بودند كه به خاطر جاه و مقام درصدد ریاست خواهی و قدرت طلبی بودند.همچنین اینان در خط مقدم بیعت كنندگان با حضرت به شمار می روند. كسانی كه در زمان پیامبر اكرم(ص) سابقه نبرد در جبهه اسلام علیه شرك را بر عهده داشتند همانند طلحه و زبیر اما در زمان حكومت علی (ع) با فرصت طلبی چشم طمع به مقام را داشتند.از طرفی در بین این عهد شكنان كسانی بودند كه به فضائل امام علی (ع) و موقعیت او نزد پیامبر(ص) و عشق و علاقة بی حدطرفدارانش به او، به این همه امتیاز و فضائل حسادت می ورزیدند.به عنوان نمونه مخالفت جریان سازان سقیفه و نیز طراحان و مجریان جنگ جمل از این نگاه قابل توجه است.بنابراین این افراد جنگ جمل را علیه حكومت نوپای علوی به راه انداختند. از زشت ترین شیوه و خصائص این گروه اینكه با آمدن همسر رسول خدا (ص) و با سوء استفاده از موقعیت اجتماعی او سعی در رسیدن به قدرت و بسیج نیرو را داشتند.

روش برخورد حضرت با این گروه ابتدا جلوگیری از به قدرت رسیدن آنها بود سپس گفتگو و مذاكره برای برگشت آنها از مسیری كه در پیش گرفته بودند و امام علی (ع) می فرمایند: ولقدِ استَثَبتهُما قبلَ القتالِ،واستَانَیتُ بهما امامً الوقاعِ،فَغَمطا النُِعمهَ و ردَّا العافیهَ1 ،من پیش از جنگ از آنها خواستم تا بازگردند، و تا هنگام آغاز نبرد انتظارشان را می كشیدم، لكن آنها به نعمت پشت پازدند و بر سینة عافیت دست رد گذاردند.( همچنین دربارة افشاء توطئه ناكثین می فرمایند:همانا ناكثین عهدشكن به جهت نارضایتی از حكومت من به یكدیگر پیوستند و من تا آنجا كه برای وحدت اجتماعی شما احساس خطر نكنم صبر خواهم كرد،زیرا آنان اگر برای اجرای مقاصدشان فرصت پیدا كنند،نظام جامعه اسلامی متزلزل می شود.آنها از روی حسادت بر كسی كه خداوند حكومت را به او بخشیده است به طلب دنیا بر خاسته اند. 2 و نیز افشای ادعاهای دروغین طلحه بود.كه امام باز می فرمایند:به خدا سوگند ،طلحه بن عبیدالله، برای خونخواهی عثمان شورش نكرد، جز اینكه می ترسید خون عثمان از او مطالبه شود، زیرا او خود متهم به قتل عثمان است كه در میان مردم از او حریص تر بر قتل عثمان یافت نمی شود. 3 نكته قابل تأمل و دقت اینكه امام(ع) به تمام زوایای دشمن و روحیات آنها احاطه داشت و در موقعی كه ابن عباس را برای پند دادن به سوی زبیر فرستاد این مطلب آشكار می شود،كه حضرت فرمودند: با طلحه، دیدار مكن زیرا در برخورد با طلحه او را چون گاو وحشی می یابی كه شاخش را تابیده و آماده نبرد است، سوار بر مركب سركش می شود و می گوید، رام است.بلكه با زبیر دیدار كن كه نرم تر است.به او بگو، پسر دایی تو می گوید: در حجاز مرا شناختی و در عراق مرا نمی شناسی؟!چه شد كه از پیمان خود بازگشتی؟!4.به قول پروین اعتصامی :

پروین به كجروان سخن از راستی چه سودكو آنچنان كسی كه نرنجد ز حرف راست

از سوی دیگر حضرت با عایشه از نافرمانی او نكوهش می كنند و می فرمایند: اما عایشه، پس افكار و خیالات زنانه بر او چیره شد و كینه ها در سینه اش چون كورة آهنگری شعله ور گردید،اگر از او می خواستند آنچه را كه بر ضد من انجام داد نسبت به دیگری روا دارد سرباز می زد به هر حال احترام نخست او برقرار است و حسابرسی اعمال او با خدای بزرگ است.1

ب.مبارزه با مكر و نیرنگ

دومین گروه مخالف امام علی (ع) ،معاویه و یاران او بودند. قاسطین كسانی بودند كه از حكومت های قبلی صاحب اموال هنگفت از بیت المال شده بودند.و از امتیازات ویژه در زمان آنها استفاده می كردند.پس با آغاز حكومت امام علی(ع) همه منافع و امتیازات خود را از دست داده و در خطر دیدند،از این رو سر به شورش برداشتند و یا بعضی ها برای رسیدن به بیت المال و ثروت در كنار معاویه قرار گرفتند.اینان كینه های درونی و فروخورده خویش را از جنگ های صدر اسلام كه در آن خویشاوندان و پدران خود را توسط امام(ع) از دست داده بودند،آشكار می كردند.چنانكه حضرت جنگ صفین را مولود كینه های بدر و احد و دشمنی های زمان جاهلیت خوانده است. 2برای این گروه قرآن به نیزه زدن جهت فریب ساده لوحان و عوام فریبی و مقدس مآبی سهل ترین وسیله بود. چنان كه بعد از جریان جنگ صفین علی(ع) در حالی كه خوارج را مورد خطاب قرار داده بود، درباره این نقشه و سیاست دشمن فرمودند: انما رفع القوم لكم هذه المصاحف خدیعه و وهنا و مكیده ...، به درستی كه این مردم (دشمنان) قرآن ها را به خاطر مكر و نیرنگ (و برای اجرای نقشه هایشان) بر روی نیزه ها قرار دادند... .3

روش برخورد حضرت در این جنگ عبارت بود از اینكه ابتدا به نیروهای خویش آموزش تاكتیك های نظامی را تعلیم می دهند. 4سپس علت تعلل و مدارا برای عدم جنگ با دشمن را صبر نمودن بر هدایت آنها می فرمایند1و زمانی كه دشمن نامردانه آب فرات را تصرف می كند، فرمان به شكستن خط دشمن و آزاد كردن آب فرات می دهند. 2همچنین ایشان رعایت اصول انسانی را در جنگ از سپاه خویش می خواهند. 3 و بعد از جنگ برای آگاهی مردم، نامه به شهرهای دور برای روشن ساختن حوادث جنگ صفین می نویسند. 4

ج.پیكار با كج فهمی و تحجّر

سومین جریان مخالف كه با تحجّر، قشری گرائی بر جهل خویش پافشاری می كردند و چیزی جز ظاهر و پوسته دین را ملاك عمل خویش قرار نداده بودند؛ خوارج بودند. حساس ترین برخوردهای امام با این گروه بوده است. چرا كه اغلب، قاریان قرآن با پیشانی های پینه بسته و ظاهر صلاح بودند و بعد از جریان حكمیت بر علیه امام قیام كردند. مارقین صرفاً به جنبه های عبادی دین توجه كرده بودند و جنبه های اجتماعی دین را بر نمی تابیدند.كسانی كه درك عمیق و درستی از تعالیم اسلام نداشتند.

روش برخورد امام(ع) با خوارج این بود كه در ابتدا وقبل از جنگ به افشای گمراهی خوارج اقدام نمودند. 5سپس بر اثر پافشاری خوارج در شورشگری، امام علی(ع) به قرارگاه آنها می روند و در زمینه مبارزه با شامیان و نیز جریان قرآن بر سر نیزه كردن آنها خطبه ای ایراد می فرمایند. 6 و زمانی كه امام شعار لاحكم الا الله را از آنها شنید به تبیین درست آن، سخنان گهرباری اظهار نمودند. 7 از سوی دیگر علی (ع) مدام به نصیحت خوارج می پرداختند تا دراثر این تلاش،بلكه هدایت شوند. 8 نكته قابل توجه اینكه موقعی كه حضرت می خواستند به طرف آنها برای نبرد حركت نمایند یك شخص پیشگویی از راه ستاره شناسی

محاسبه كرده بود كه اگر در این ساعت حركت كنند پیروز نمی شوند،امام توجهی به گفتار او نمی كنند؛1 یعنی نباید به خرافات و شایعات ترتیب اثر داد.پس از حادثه جنگ نهروان حضرت می فرمایند كه من بودم كه چشم فتنه را كندم و جزمن هیچ كس جرأت چنین كاری را نداشت.2

نكته ای كه باید مورد عنایت واقع شود اینكه مبنای كلی در جنگ های سپاه اسلام این است كه ابتدا به جنگ و شروع آن نمی نمایند.

اصول مشترك روش برخورد امام علی (ع) با دشمنان

در یک چشم انداز کلی روش برخورد امام علی(ع) با دشمنان بدین قرار است:

الف. هدایت و ارشاد:

وظیفه اصلی رهبران جامعه اسلامی، تلاش برای هدایت مردم جامعه به سوی خداست. اگر چه در این مسیر، مخالفان ؛ افرادی لجوج باشند و شکی درانحراف و دشمنی آنها نسبت به خدا و اولیای الهی نباشد. رسول خدا(ص) هنگامی که امیر المومنین علی(ع) را به سوی یمن روانه می کرد، فرمودند: به خدا قسم اگر خداوند یک نفر را به وسیله تو هدایت کند از آنچه خورشید بر آن طلوع یا غروب می کند، بهتر است 3از سویی دیگر ما در سیره امام علی(ع) می بینیم که حضرت تلاش وسیع و وافری را برای هدایت دشمنان و مخالفان خویش به کار می برند که این مطلب در تمامی خطب و مکاتباتی که بین ایشان و مخالفان انجام گرفته است، کاملاً مشهود است.

ب.گفتگو و مذاکره:

یکی از شیوه های برخورد امام با مخالفان سیاسی خود این بود که مستقیماً و بدون واسطه با آنان وارد مذاکره می شد تا عقاید و نظرات آنان را از نزدیک و از خودشان بشنود تا زمینه برای حل اختلافات و پاسخگویی مستقیم فراهم آید.

ج. ارائه تحلیل و هشدار به موقع:

امام با راهنمایی و آینده نگری در شرایط حساس و بحرانی و فضای فتنه، با درایت و بصیرت به تبیین صحیح اوضاع و احوال شرایط با تحلیل جامع می پرداختند. ایشان از سویی به یاران خویش هشدار و آگاهی می دادند تا از خطرغفلت و نفوذ دشمن، هوشیار شوند و در مقاطع بحرانی و غبار آلود بتوانند حق و باطل را از هم تشخیص بدهند و از سویی دیگر به دشمنان و مخالفان حکومت دینی هشدار می دادند تا دست از لجاجت و کینه ورزی خود بردارند.

و. پرهیز از اهانت و تمایل به افشاگری:

امام در برابر سرسخت ترین دشمنانش هیچ گاه از طریق عدالت و انصاف عدول نکردند و توهین، فحاشی و ناسزا به دشمن را امری مذموم می پنداشتند. همچنین علی(ع) با افشاگری خود اولاً عموم مردم را از توطئه های دشمن آگاه می کردند و ثانیاً از الگو شدن منحرفان برای نسل های جدید ممانعت به عمل می آوردند واینکه نسل جوان پی به سابقه ی ننگین و شرارت های دشمنان ببرند.

ه. جدا کردن صف فریب خوردگان از صف طراحان فتنه:

در اکثر جریان های اجتماعی، یک عده ی قلیلی با سوار شدن بر موج احساسات عموم مردم و با تحریک عواطف و در سایة شعارهای عوام فریب و نیز با مشوش و بحرانی نشان دادن فضای جامعه، سعی می کنند اهداف و مقاصد پلید خویش را پیاده نمایند. بنابراین امام با تیز بینی و فهم عمیق جریانات سیاسی، دستهای عوامل اصلی و کارگردانان آشوب ها و فتنه ها را افشا و رو می کردند و با توجیه و تفسیر درست قضایا، مردم را از کج فهمی، ابهام و سر درگمی در می آوردند و صف آنها را که فریب خورده بودند از صف محورهای شرارت و برنامه ریزان تفرقه و اختلاف جدا می نمودند1 و اگر آنها به هیچوجه حاضر به برگشت و اصلاح نمی شدند و در مقام هرج و مرج خواهی و مبارزه با حکومت اسلامی در می آمدند، امام(ع) با قاطعیت و صلابت در مقابله و نبرد با آنها می ایستادند.

4. اقسام دشمن

به طور کلی در برخورد و مواجهه با دشمنان ما با دو نوع دشمن روبرو هستیم: الف. دشمن آشکار ب. دشمن پنهان

بی تردید از صدر تاریخ اسلام تا الان مسلمانان و دین مبین اسلام بیشتر از آنکه از دشمن آشکار ضربه بخورند، توسط دشمن پنهان دچار آسیب، ضعف ، اختلاف و دو دستگی شده اند. علت این مسئله به سبب آن است که انسان از دشمن آشکار هر لحظه انتظار برخورد، عداوت و دشمن را دارد اما دربارة دشمن پنهان که در لباس دوست، جلوه می کند و در ظاهر خود را هم مسلک و پایبند به ارزشهای اسلامی نشان می دهد، انسان اصلاً احتمال و توقع ضربه و حمله از سوی او را ندارد. یکی از مقاطع حساس تاریخ زندگی امام علی(ع) برخورد ایشان با جریان نفاق بود. شهید استاد مطهری در همین رابطه می گویند: این پیکار ]با نفاق[ از پیکار با کفر به مراتب مشکلتر است. زیرا در جنگ با کفر مبارزه با یک جریان مکشوف و ظاهر و بی پرده است و اما مبارزة با نفاق، در حقیقت مبارزه با کفر مستور است ... و درک آن برای توده ها و مردم عادی بسیار دشوار و گاهی غیر ممکن است و لذا مبارزه با نفاقها غالباً به شکست برخورده است1.

بنابراین سست اندیش ترین دشمنان، کسی است که دشمنی خود را آشکار می سازد. امام حسن عسکری(ع) در همین زمینه می فرمایند: اضعف الاعداء کیداً من اظهر عداوته2. و یا امام علی(ع) می فرمایند: من اظهر عداوته قل کیده،هر که دشمنی خود را آشکار سازد، نقشه و نیرنگش کاستی گیرد3.

از سویی دیگر ما در قرآن کمتر گروهی را سراغ داریم که در مورد آنها این همه بحث کرده و نوع رفتار، اعمال موذیانه و نشانه های آنها را بازگو نموده باشد، پس این همه تاکید، هشدار و سرمایه گذاری وسیع قرآن درباره منافقان، دلیل برخطر فوق العادة آنان است. به همین جهت امیرمومنان علی(ع) در پایان نامه 27 نهج البلاغه می فرمایند: من بر شما از مرد منافقی می ترسم که درونی دو چهره و زبانی عالمانه دارد، گفتارش دلپسند و رفتارش زشت و ناپسند است.

5. ثمره وآثار دشمن شناسی

فایده های فراوانی در قبال دشمن شناسی درست، نصیب هر شخص یا ملتی می گردد. در سیره امام علی(ع) به وفور موارد ذیل دیده می شود و امام اکثراً این مسائل را به یاران خویش گوشزد می نمودند. در اینجا به مواردی از آنها اشاره می کنیم:

1.کشف توطئه و تاکتیک های دشمن 2. تشخیص حق و باطل 3. آمادگی برای سرکوبی تحرکات دشمن 4. عدم غافلگیر شدن و بستن راه نفوذ دشمن 5. در مواقع بحرانی، تصمیم درست اتخاذ کردن 6. عدم اهمال کاری و کوچک شمردن دشمن 7. کشف نقاط ضعف و قوت خود و دشمن 8. بیداری و هوشمندی و آینده نگری در برابر دشمن 9. استقامت و صبر در مسیر حق 10. تحت تأثیر اکاذیب، شایعات، افتراء، تحریف و تهمت دشمن واقع نشدن 11.پیروزی، اتحاد و همدلی در برابر دشمن 12. برخورد فعالانه با دشمن نه برخورد منفعلانه 13. مدیریت حوادث و استفاده بهینه از امکانات و استعدادها 14. عدم همكاری با دشمن 15. معرفی و پرده برداشتن از چهره دشمن.

برای مطالعه و تحقیق بیشتر ،منابع ذیل پیشنهاد می شود:

1.جاذبه و دافعه علی (ع): استاد شهید مرتضی مطهری

2.دشمن شناسی از دیدگاه قرآن؛ رحمت جعفری و حسن دهشیری

3.دشمن شناسی؛ سیدرضا تقوی دامغانی

نتیجه گیری

اکثر مشکلاتی که جامعه اسلامی را از درون و برون تهدید می کند و از سوی بعضی از مغرضین به ناکارآمدی و عقب ماندگی تفسیر می شود، در سایه ی عدم دشمن شناسی درست جوامع اسلامی است. بنابراین هرگونه مسامحه، غفلت و کوچک شمردن دشمن باعث خواهد شد كه دشمن با استفاده از فرصت به وجود آمده، بذر نفاق، تفرقه و اختلاف را در جامعه بکارد و از این طریق به اهداف پلید خویش برسد. از این رو نیاز اساسی جوامع اسلامی به دشمن شناسی واقعی، امروزه بیشتر احساس می شود و در این مسیر پُر فراز و نشیب تأسی به سیره حضرات معصومین (علیهم السلام) چراغ راه و حصن حصین در برابر فتنه های دشمنان است.

فهرست منابع

*قرآن

**نهج البلاغه

1.ابن فارس، احمد؛ ترتیب مقاییس اللغه؛ناشر:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، پاییز1387

2.جعفری، رحمت؛ دهشیری، حسن؛ دشمن شناسی از دیدگاه قرآن؛ دفتر انتشارات اسلامی چاپ دوم، 1383

3.حسینی، کمال؛ دشمن شناسی از دیدگاه قرآن؛ تهران: ناشر لوح محفوظ، چاپ اول، 1386

4.خاتمی، احمد؛ دشمن شناسی از دیدگاه امام علی(ع)؛ پاسدار اسلام، شماره 124.

5.دانشگر،احمد؛پروین اعتصامی،شاعره ای از تبار روشنیها ؛چاپ دوم، 1377

6.محمدی ری شهری، محمد؛ میزان الحکمه؛ 15 ج، قم، دارالحدیث، 1377ه.ش

7.مطهری، مرتضی؛ جاذبه و دافعه علی(ع)، انتشارات صدرا، چاپ نوزدهم، پاییز1374

8.مفید، محمد بن نعمان؛ الارشاد؛ موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت: لبنان، چاپ سوم، 1399ه.ق

9.فیض كاشانی، ملا محسن؛ تفسیر الصافی؛ انتشارات اسلامیه، چاپ چهارم

10.قمی، شیخ عباس؛ مفاتیح الجنان؛ (دعای ندبه)


[1] عدو:وهویدلُّ علی تجاوزٍ فی الشیَّ و تقدُّمٍ لماینبغی أن یقتصر علیه(ترتیب مقاییس اللغه،ص619)

[2] طه/16

[3] میزان الحكمه؛ج7، ح12054

[4] همان؛ ح12055

[5] نهج البلاغه ؛حكمت 438و 172

[6] نساء/60

[7] مائده/82

[8] بقره/14

[9] نساء/102

[10] توبه/1

[11] تفسیر صافی؛ ج ا، ص 14

[12] نهج البلاغه؛خطبه 137

[13] همان 169

[14] همان174

[15] همان 31

[16] همان 156

[17] قَدوتَرَفیه صنادیدَ العرِب وقتل اَبطالَهُم و ناوشَ ذُوبانَهُم فَاَودع قلوبَهُم احقاداً بَدرِیّهً و خیبریّهً و حُنینیهً (دعای ندبه)

[18] ارشاد مفید، ص 144

[19] نهج البلاغه؛ خطبه 66و124

[20] همان 55

[21] همان 51

[22] نامه 14

[23] همان 58

[24] خطبه 127

[25] همان 122

[26] همان 40

[27] همان36

[28] همان 79

[29] همان 93

[30] شرح ابن ابی الحدید،ج 10 ص228

[31] نهج البلاغه خطبه 206

[32] جاذبه و دافعه علی علیه السلام؛ ص174

[33] میزان الحكمه؛ ح12060

[34] همان؛ح12062

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

آيين زمامداری در سيره ي حكومتی اميرالمومنين علی عليه السلام

آيين زمامداری در سيره ي حكومتی اميرالمومنين علی عليه السلام

فتوحات خلفای پیش از امیرمومنان علی علیه السلام سرزمینی وسیع و پهناور برای حکومت ایشان به ارث گذاشت (که شامل تمام کشورهای کنونی شبه جزیره، ایران، عراق، شامات کنونی، مصر و...) زمامداری موفقیت آمیز ایشان برآن سرزمین با ابزار و سایل و سطح فرهنگی آن زمان می تواند بهترین الگوی زمامداری برای ما شیعیان ایشان باشد.
برخورد با استهزاء گران از ديدگاه قرآن

برخورد با استهزاء گران از ديدگاه قرآن

آياتي كه در قرآن از استهزا به ميان آورده بيشتر مربوط به حوزۀ عقيده و دين بوده كه در آن دشمنان، انبياي الهي، مومنان، وحي، آيات قرآن، احكام عبادي، معاد، پيامبران و حتي خداوند را به تمسخر گرفته و از استهزا به عنوان حربه اي براي رويارويي با دين الهي بهره مي جستند
تربيت توحيدی در سیره اهل بیت پیامبر (صلوات الله علیهم)

تربيت توحيدی در سیره اهل بیت پیامبر (صلوات الله علیهم)

سیرۀ پیامبر و اهل بیت صلوات الله علیهم در تربیت اعتقادی در زمینۀاصل توحید دارای مراحل سه گانۀ تبیین، توصیف و تثبیت بوده است.اولا:در مواجهه با اکثریت مردم اصل وجود خدا را مفروض گرفته اما در برابر عقاید انحرافی از دلایل روشن و قوی استفاده می کردند. ثانیا: در مقام معرفی خدا تاکید بر بیان صفات خدا می کردند با رعایت سطح فکری مخاطب. ثالثا: برای ارتقا و رشد ایمان فرد را به ارتباط با خدا و حفظ و تقویت ارتباط با خدا دعوت می کردند.
No image

تربيت فرزند در سيره معصومان (عليهم السلام)

بانگاهی هر چند اجمالی به آیات و روایاتی كه در مورد فرزند وارد شده، می توان به نگرش عمیق اسلام درباره فرزند و جایگاهش در اندیشه اسلامی پی برد. فرزندان نعمت های الهی نزد والدین اند، هم می توان آنها را بر انجام اعمال ناشایست و خلاف فطرت الهی شان به خاك ذلّت و پستی نشاند.

پر بازدیدترین ها

No image

دشمن شناسي از ديدگاه امام علي (عليه السلام)

اکثر مشکلاتی که جامعه اسلامی را از درون و برون تهدید می کند و از سوی بعضی از مغرضین به ناکارآمدی و عقب ماندگی تفسیر می شود، در سایه ی عدم دشمن شناسی درست جوامع اسلامی است.
No image

سيرۀ اميرالمؤمنين علی علیه السلام در موضوع امنیت

یکی از شعارهای اساسی مسلمانان لا اله الا الله است و این مفهوم را به ذهن می رساند که قدرت مطلق خداوند است و دستورات او مقدم بر همه دستورات عالم است؛ بنابراین نباید در برابر هیچ کس جز خداوند سر فرود آورد؛ لذا نیروی مقاومت در برابر ناامنی ها در انسان به وجود می آید و تا زمانی که این قوه و اعتقاد در رگ های حیات ملتی باشد هیچ دشمنی نمی تواند به حمله کند و امنیت در جامعه مستحکم و برقرار می شود.
No image

فلسفه امتحان از دیدگاه قرآن و روایات معصومین

امتحان در فرهنگ قرآن، قرار دادن انسان ها در بستر حوادث گوناگون تلخ و شیرین با هدف رسیدن آنان به كمال لایق خویش است و در آیات پرشماری با واژه های یاد شده و غیر آنها مطرح گردیده است.
Powered by TayaCMS