(5)
صبر، کلید رستگاری و سعادت و مادر همه ی کمالات است و قرآن راه رسیدن به بهشت را صبر می داند؛«أولئک یجزون الغُرفه بما صبروا»(6) به آنان جایگاه بلند داده می شود، به پاس بردباری که کردند. چنانکه فرشتگان به بهشتیان می گویند: «سلامٌ علیکم بما صبرتم»(7) درود بر شما که پایداری کردید. همچنین درباره ی رهبران الهی می فرماید: «جعلنا منهم ائمّه یهدون بامرنا لمّا صبروا»(8) آنان را به خاطر صبرشان، پیشوایانی قرار دادیم که به امر ما هدایت می نمودند.
269. جدال و انواع آن(9)
«جدل» در لغت به معنای تاباندن طناب است و در اصطلاح به گفتگوهایی که طرفین می خواهند یکدیگر را در پیچ و تاب های بحث شکست دهند، گفته می شود.
جدال دو نوع است:
الف) جدال نیکو که سیره ی انبیاست و نوعی گفتگو و تلاش برای ارشاد مردم است. چنانکه
ص:279
1- 1831. ذیل آیه 17 سوره لقمان.
2- 1832. تفسیر مجمع البیان.
3- 1833. بقره، 154 - 155.
4- 1834. یوسف، 33 و 90.
5- 1835. ذیل آیه 177 سوره بقره
6- 1836. فرقان، 75.
7- 1837. رعد، 24.
8- 1838. سجده، 24.
9- 1839. ذیل آیه 4 سوره غافر.
کفّار به حضرت نوح می گفتند: تو برای ارشاد ما بسیار جدل و تلاش می کنی. «یا نوح قد جادلتنا فاکثرت جدالنا»(1)
ب) جدال باطل که به منظور محو یا کم رنگ کردن حقّ، انواع طرح های انحرافی و باطل را به میان می آورد. «و جادلوا بالباطل لیدحضوا به الحقّ»(2)
در مسایل علمی و عقیدتی باید از جدل پرهیز کرد مگر با روش نیکو؛
«و لا تجادلوا اهل الکتاب الاّ بالّتی هی احسن»(3)
«جادلهم بالتی هی احسن»(4)