(1)
خداوند در برخی آیات می فرماید: «اذکروا نعمتی»(2) نعمت های مرا یاد کنید. ولی در این آیه می فرماید: «اذکرونی»به یاد من باشید و این به خاطر درجات شناخت و معرفت مردم است؛ البته یاد خداوند، زمینه ساز شکر است ؛ لذا بر شکر مقدّم شده است.
این آیه، نشانگر نهایت لطف خداوند به بندگان است و عمیق ترین پیوند و نزدیک ترین رابطه و تعامل را بین عبد و مولا نشان می دهد. انسانی که جهل، فقر، فنا و حقارت، از ویژگی های اوست، چقدر مورد لطف قرار گرفته که خداوندِ علیم، غنی، باقی و عزیز به او می گوید: مرا یاد کن تا ترا یاد کنم. مگر یاد کردن ما چه ارزشی دارد؟ مگر نه این است که یاد کردن ما نیز خود توفیقی از سوی اوست؟
یاد کردن خدا تنها با زبان نیست، با دل و جان باید خدا را یاد کرد. یاد خدا هنگام گناه دست کشیدن از آن است. بهترین نوع یاد کردن خداوند، نماز است که فرمود: «اقم الصلاه لِذکری»(3)
با این که شکر نیز یکی از مصادیق ذکر خداست؛ ولی نام آن جداگانه در کنار ذکر آمده و این نشانه ی اهمیّت شکر، به عنوان مصداق بارز ذکر است.
خداوند، با انسان داد وستد می کند و هیچ کاری از انسان را بی بهره نمی گذارد:
«اذکرونی اذکرکم» یاد کنید مرا تا یاد کنم شمارا.
«اوفوا بعهدی اوف بعهدکم»(4) به عهد من وفا کنید تا به تعهدات شما وفا کنم.
«فافسحوا یفسح الله لکم»(5) احترام بگذارید و برای دیگران جا باز کنید تا خداوند به شما گشایش دهد.
امام باقرعلیه السلام در ذیل این آیه، یکی از مصادیق ذکر خدا را، تسبیحات حضرت زهرا شمردند که 34 مرتبه اللَّه اکبر، 33 مرتبه الحمدللَّه و 33 مرتبه سبحان اللَّه می باشد.(6)
ص:282
1- 1858. ذیل آیه 152 سوره بقره.
2- 1859. بقره، 40.
3- 1860. طه، 14.
4- 1861. بقره، 40.
5- 1862. مجادله، 11.
6- 1863. تفسیر نورالثقلین.